Đất có thể cứu khí hậu không? Tìm hiểu về quá trình cô lập carbon và những giới hạn

Nhàn Xám

28-03-2025

“Seeing his schedule confuses and dispirits the other Kingfishers. 
But disheartened or not, what else could they do but go fishing?!”

Trích “Miracle”; Wild Wise Weird [1]

Hấp thụ carbon vào đất (soil carbon sequestration) từ lâu đã được xem là một chiến lược đầy hứa hẹn để giảm thiểu biến đổi khí hậu. Bằng cách hút khí carbon dioxide (CO₂) từ khí quyển và lưu trữ nó trong đất thông qua thực vật và chất hữu cơ, quá trình này thường được coi là một giải pháp tự nhiên để giảm nồng độ khí nhà kính. Tuy nhiên, một nghiên cứu tổng quan toàn diện gần đây của Don và cộng sự [2] cho thấy vai trò của việc hấp thụ carbon vào đất thường bị hiểu sai, truyền đạt sai lệch và đôi khi bị thổi phồng về tiềm năng đối phó với biến đổi khí hậu.

Nghiên cứu nhấn mạnh rằng mặc dù đất có khả năng lưu trữ carbon, nhưng không phải tất cả lượng carbon được lưu trữ đều đóng góp trực tiếp vào việc giảm thiểu khí hậu. Hấp thụ carbon thực sự đòi hỏi CO₂ trong khí quyển phải được cây cối hấp thụ, đưa vào đất và dẫn đến sự gia tăng ròng trữ lượng carbon trong đất. Ngược lại, nhiều biện pháp quản lý đất thông thường chỉ làm chậm quá trình mất carbon hơn là chủ động loại bỏ carbon khỏi khí quyển. Mặc dù việc làm chậm quá trình mất carbon là có giá trị, nhưng nó không tạo ra "phát thải âm" – việc loại bỏ ròng carbon – cần thiết để đảo ngược biến đổi khí hậu [3].

Đáng báo động, Don và cộng sự [2] phát hiện ra rằng chỉ có 4% trong số 100 nghiên cứu gần đây được bình duyệt sử dụng thuật ngữ "hấp thụ carbon" một cách chính xác. Nhiều nghiên cứu đã sai lầm khi đánh đồng sự gia tăng trữ lượng carbon trong đất với việc loại bỏ carbon trong khí quyển mà không xác minh liệu carbon đó có nguồn gốc từ khí quyển hay không. Hơn nữa, hơn một nửa số nghiên cứu này chỉ tập trung vào 30 cm lớp đất trên cùng, bỏ qua các lớp đất sâu hơn đóng vai trò quan trọng trong việc lưu trữ carbon dài hạn [4].

Hơn nữa, việc hấp thụ carbon trong đất không tự nó đảm bảo là một giải pháp cho việc giảm thiểu khí hậu. Hiệu quả của nó có thể bị suy yếu bởi các hiệu ứng rò rỉ (leakage effects) – sự gia tăng không chủ ý của các loại khí nhà kính khác, chẳng hạn như oxit nitơ (N₂O), có thể bù đắp hoặc thậm chí vượt quá lợi ích khí hậu thu được từ việc tăng thêm carbon trong đất. Hơn nữa, carbon được lưu trữ trong đất thường dễ bị đảo ngược. Những thay đổi trong thực hành quản lý đất hoặc điều kiện khí hậu thay đổi có thể giải phóng lượng carbon đã lưu trữ trở lại khí quyển, làm giảm hoặc vô hiệu hóa lợi ích khí hậu của nó [2].

Mặc dù đất có tiềm năng đóng góp đáng kể vào các giải pháp khí hậu, nhưng nó không phải là thuốc chữa bách bệnh. Để nhận ra vai trò của nó trong việc giảm thiểu biến đổi khí hậu, cần có sự quản lý chu đáo, hạch toán toàn diện tất cả các loại khí nhà kính và truyền đạt minh bạch về cả khả năng và những hạn chế của việc hấp thụ carbon vào đất. Thừa nhận sự phức tạp của mối liên hệ giữa tự nhiên và con người là điều cần thiết để xây dựng các chiến lược khí hậu hiệu quả và đáng tin cậy [5].

Tài liệu tham khảo

[1] Vuong QH. (2024). Wild Wise Weird. https://www.amazon.com/dp/B0BG2NNHY6/

[2] Don A, et al. (2023). Carbon sequestration in soils and climate change mitigation—Definitions and pitfalls. Global Change Biology, 30, e16983. https://doi.org/10.1111/gcb.16983 

[3] Olson KR, et al. (2014). Experimental consideration, treatments, and methods in determining soil organic carbon sequestration rates. Soil Science Society of America Journal, 78(2), 348-360. https://doi.org/10.2136/sssaj2013.09.0412 

[4] Börjesson G, et al. (2018). Organic carbon stocks in topsoil and subsoil in long-term ley and cereal monoculture rotations. Biology and Fertility of Soils, 54, 549-558. https://doi.org/10.1007/s00374-018-1281-x 

[5] Nguyen MH. (2024). How can satirical fables offer us a vision for sustainability? Visions for Sustainability. https://ojs.unito.it/index.php/visions/article/view/11267