Xả thải ra đại dương: Một giải pháp khí hậu?

Lã Việt Phương

Đại học Phenikaa

"Nghĩ nháp, rồi lên kế hoạch để hành động. Việc “vận trù” ấy ngài cũng thạo lắm. Kế hoạch xong, chưa yên tâm, lại chỉnh. Phàm là sự hoàn hảo thì đòi hỏi kỳ công. Có phải làm lại bao lần Bói-Cá cũng không nề hà... Cứ thế, ngài miệt mài sự nghiệp toán học." 

Trong "Kế hoạch Hoàn hảo;" Ngụ Ngôn Bói Cá [1]

Việc xả thải ra đại dương, cố ý thải bỏ vật liệu vào môi trường biển, trong lịch sử đã bị xem là tiêu cực do gây ra thiệt hại sinh thái nghiêm trọng [2]. Tuy nhiên, ngày nay, khả năng hấp thụ carbon dioxide (CO₂) to lớn của đại dương đang thu hút sự chú ý như một giải pháp tiềm năng cho biến đổi khí hậu [3].

Được đề xuất lần đầu vào cuối thế kỷ 20, các phương pháp cô lập carbon thông qua đại dương đã phải đối mặt với sự hoài nghi do những tác động môi trường. Các phương pháp tiếp cận ban đầu, chẳng hạn như bón phân sắt đại dương (ocean iron fertilization - OIF)—nơi sắt kích thích sự nở hoa của thực vật phù du hấp thụ CO₂ trong khí quyển—đã từng có giai đoạn được đón nhận nhưng sau đó đã gây tranh cãi và bị kiểm duyệt do những lo ngại về sinh thái [4].

Tuy nhiên, những phát triển gần đây cho thấy tiềm năng mới cho việc lưu trữ carbon đại dương. Các công ty khởi nghiệp, chẳng hạn như Planetary Technologies ở Nova Scotia, đang thử nghiệm hòa tan các khoáng chất kiềm như magiê oxit vào nước biển. Phương pháp này khóa CO₂ thành các hợp chất ổn định, có khả năng loại bỏ một lượng đáng kể khí nhà kính khỏi khí quyển. Mặc dù có sự lạc quan về phương pháp này, các nhà phê bình vẫn cảnh báo về những rủi ro đối với hệ sinh thái biển và sự cấp thiết của việc thiết lập các khuôn khổ pháp lý [3].

Câu chuyện về các giải pháp dựa trên đại dương đã thay đổi đáng kể do các liên minh mới giữa các nhà khoa học, nhà hoạch định chính sách và doanh nhân [4]. Sự chuyển đổi này được thúc đẩy không hoàn toàn nhờ những đột phá công nghệ, mà nhờ nhận thức xã hội đang phát triển về sự cấp bách của khí hậu và thị trường carbon. Các công ty hiện bán tín chỉ carbon biển - tín chỉ đại diện cho việc loại bỏ CO₂—như một nguồn tài trợ chính, mặc dù xét trên phương diện khoa học thì tác động lâu dài vẫn còn rất mông lung [3].

Một cách tiếp cận cân bằng là rất quan trọng. Các giải pháp đại dương hiệu quả phải ưu tiên sự thận trọng, đánh giá khoa học nghiêm ngặt và sự tham gia của cộng đồng để tránh lặp lại những sai lầm trong quá khứ [5]. Nếu được quản lý cẩn thận, việc cô lập carbon dựa trên đại dương có thể đóng một vai trò quan trọng trong việc giải quyết biến đổi khí hậu toàn cầu [2, 4].

Tài liệu tham khảo

[1] Vuong QH. (2024). Wild Wise Weird. https://www.amazon.com/dp/B0BG2NNHY6/

[2] Alava JJ. (2019). Ocean pollution and warming oceans: toward ocean solutions and natural marine bioremediation. In AM Cisneros-Montemayor, WWL Cheung, Y Ota (Eds). Predicting Future Oceans: Sustainability of Ocean and Human Systems Amidst Global Environmental Change. Elsevier.

[3] Wieffering, H. (2025). Oceans’ ability to absorb carbon dioxide could be key in fighting global warming. https://apnews.com/article/climate-geoengineering-global-warming-greenhouse-gases-oceans-184653b35ad8c63db2c6e7b533037c19

[4] De Pryck K, Boettcher M. (2024). The rise, fall and rebirth of ocean carbon sequestration as a climate ‘solution’. Global Environmental Change, 85, 102820. https://doi.org/10.1016/j.gloenvcha.2024.102820

[5] Nguyen MH. (2024). How can satirical fables offer us a vision for sustainability? Visions for Sustainability. https://ojs.unito.it/index.php/visions/article/view/11267