Tái tư duy về tài chính khí hậu: Tại sao nhiều quốc gia cần chung tay hơn nữa?

Sơn Ca

28-03-2025

“[…]only by uniting the power of the entire village could they chase Snake away.”

Trích “The Virtue of Sacrifice”; Wild Wise Weird [1]

Kể từ năm 1992, một nhóm các quốc gia giàu có, được phân loại là Phụ lục II (Annex II) theo Công ước khung của Liên Hợp Quốc về Biến đổi Khí hậu (UNFCCC), đã gánh vác trách nhiệm chính trong việc tài trợ cho các hành động khí hậu ở các nước đang phát triển. Tuy nhiên, hơn ba thập kỷ sau, sự sắp xếp này ngày càng trở nên lạc hậu so với thực tế hiện tại. Đối mặt với những thách thức khí hậu ngày càng gia tăng và một bối cảnh địa chính trị và kinh tế đang thay đổi nhanh chóng, một nghiên cứu gần đây của Pauw và cộng sự [2] đã đưa ra một lập luận thuyết phục về việc mở rộng nhóm các quốc gia đóng góp tài chính khí hậu vượt ra ngoài danh sách truyền thống.

Nghiên cứu làm nổi bật cách cả bối cảnh tài chính và phát thải đã thay đổi theo thời gian. Trong khi các quốc gia Phụ lục II từng chiếm khoảng 80% Tổng thu nhập quốc dân (GNI) của thế giới, thì tỷ lệ này đã giảm xuống còn khoảng 50% vào năm 2020. Đồng thời, nhiều quốc gia không thuộc Phụ lục II – bao gồm Trung Quốc, Hàn Quốc, Ả Rập Saudi và Nga – đã vươn lên thành những cường quốc kinh tế, với năng lực phát thải và tài chính ngang bằng hoặc vượt trội so với các quốc gia tài trợ truyền thống [3]. Nhìn về phía trước, các nền kinh tế mới nổi được dự đoán sẽ vượt qua G7 về quy mô kinh tế tổng hợp vào năm 2050, càng nhấn mạnh sự cần thiết phải suy nghĩ lại về việc ai đóng góp vào tài chính khí hậu toàn cầu.

Pauw và cộng sự [2] đã xem xét bốn khía cạnh quan trọng: các cam kết quốc tế, hồ sơ phát thải của các quốc gia (như một thước đo "trách nhiệm"), sức mạnh kinh tế ("khả năng") và đóng góp lịch sử vào tài chính khí hậu ("sự sẵn lòng"). Phân tích của họ cho thấy một số quốc gia không thuộc Phụ lục II đã đảm nhận vai trò quan trọng trong tài chính khí hậu. Ví dụ, Hàn Quốc và Nga đã đóng góp nhiều hơn một số quốc gia Phụ lục II và đáp ứng nhiều tiêu chí chứng minh trách nhiệm ngày càng tăng của họ. Tương tự, các quốc gia vùng Vịnh giàu có – như Ả Rập Saudi, Qatar và Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất – kết hợp lượng khí thải cao, năng lực kinh tế mạnh mẽ và lịch sử đóng góp tài chính cho các quỹ khí hậu và phát triển toàn cầu.

Tuy nhiên, các tác giả cảnh báo không nên duy trì sự phân biệt cứng nhắc giữa nhà cung cấp và người nhận. Thay vào đó, họ đề xuất giới thiệu một hạng mục "người nhận ròng" ("net recipient") để phản ánh thực tế kinh tế và địa chính trị phức tạp hơn ngày nay, nơi một số quốc gia có thể đồng thời đóng góp và hưởng lợi từ tài chính khí hậu. Hệ thống linh hoạt hơn này không chỉ có thể mở rộng nguồn vốn sẵn có mà còn tăng cường tính công bằng và củng cố hợp tác quốc tế.

Cuối cùng, sự thay đổi được đề xuất này mang lại những ý nghĩa vượt xa các cuộc đàm phán kỹ thuật. Nó làm nổi bật một khía cạnh cơ bản: giải quyết biến đổi khí hậu đòi hỏi trách nhiệm tập thể bắt nguồn từ sự phụ thuộc lẫn nhau giữa con người và thiên nhiên. Khi rủi ro khí hậu gia tăng, việc bám víu vào sự phân chia Bắc-Nam lỗi thời sẽ cản trở sự tiến bộ toàn cầu. Mở rộng và đa dạng hóa cơ sở các nhà cung cấp tài chính khí hậu không phải là đùn đẩy gánh nặng mà là thích ứng với một thế giới kết nối, nơi hành động khí hậu hiệu quả mang lại lợi ích cho tất cả mọi người [4].

Tài liệu tham khảo

[1] Vuong QH. (2024). Wild Wise Weird. https://www.amazon.com/dp/B0BG2NNHY6

[2] Pauw WP, et al. (2024). More climate finance from more countries? Current Climate Change Reports, 10, 61-79. https://doi.org/10.1007/s40641-024-00197-5

[3] PwC. (2017). The Long View: How will the global economic order change by 2050? PwC. https://www.pwc.com/gx/en/world-2050/assets/pwc-the-world-in-2050-full-report-feb-2017.pdf

[4] Nguyen MH. (2024). How can satirical fables offer us a vision for sustainability? Visions for Sustainability. https://ojs.unito.it/index.php/visions/article/view/11267