Sợi dây kết nối với thiên nhiên: Không giống nhau ở mọi nơi trên thế giới

Họa Mi

30-03-2025

“The mulberry tree spreads its lust greenery wide across the vast courtyard. At noon, faint rays of sunlight would penetrate through the thick mulberry leaves, painting dots of sunny flowers on the yard, mesmerizing those passing by.”

Trích “Dream”; Wild Wise Weird [1]

Một nghiên cứu toàn cầu gần đây của Soga và Gaston [2] đã làm sáng tỏ một khía cạnh quan trọng nhưng thường bị đánh giá thấp trong đời sống con người: mối quan hệ giữa chúng ta với thiên nhiên. Bằng cách khảo sát hơn 22.000 thanh niên tại 23 quốc gia, nhóm nghiên cứu đã phát hiện sự khác biệt đáng kể trong cách con người cảm nhận và tương tác với thế giới tự nhiên – cùng với những yếu tố then chốt định hình những khác biệt ấy.

Nghiên cứu tập trung vào hai khía cạnh của mối quan hệ người – thiên nhiên:

• Kết nối tâm lý – tức là sự gắn bó về mặt cảm xúc và nhận thức mà mỗi người cảm nhận với thiên nhiên.

• Kết nối thể chất – tần suất và mức độ tiếp xúc trực tiếp với môi trường tự nhiên.

Một phát hiện thú vị là người dân ở các quốc gia đang phát triển như Ai Cập, Ấn Độ hay Philippines có xu hướng thể hiện sự gắn bó cảm xúc với thiên nhiên mạnh mẽ hơn so với những nước phát triển như Đức, Nhật Bản hay Hoa Kỳ. Ngược lại, cư dân tại các nước giàu lại thường có nhiều cơ hội tiếp xúc với thiên nhiên từ nhỏ, nhờ vào môi trường an toàn hơn và các chính sách y tế công cộng khuyến khích hoạt động ngoài trời.

Vậy điều gì lý giải cho những khác biệt này?

Nghiên cứu cho thấy có cả yếu tố cấp độ quốc gia lẫn cá nhân tác động đến mức độ kết nối với thiên nhiên. Ở cấp quốc gia, tốc độ đô thị hóa nhanh, nền kinh tế phát triển cao và các hoạt động sử dụng đất quy mô lớn (như nông nghiệp công nghiệp) thường làm suy giảm cảm giác gắn bó với thiên nhiên. Trong khi đó, những quốc gia có mức độ đa dạng sinh học cao lại thúc đẩy sự gắn kết cảm xúc với tự nhiên, mặc dù cơ hội tiếp xúc trực tiếp có thể không nhiều.

Ở cấp độ cá nhân, những người có trình độ học vấn và địa vị xã hội cao hơn thường thể hiện sự kết nối với thiên nhiên sâu sắc hơn—có thể là do họ có điều kiện tiếp cận các không gian xanh và kiến thức môi trường tốt hơn [3].

Tuy nhiên, mối quan hệ giữa con người và thiên nhiên không phải lúc nào cũng rõ ràng. Tại các đô thị lớn, dù cơ hội tiếp xúc trực tiếp với thiên nhiên bị hạn chế, nhưng mức độ quan tâm đến môi trường và ủng hộ các hoạt động bảo tồn vẫn khá cao. Sự mâu thuẫn này có thể đến từ tác động của giáo dục chính thức, truyền thông đại chúng và các chiến dịch nâng cao nhận thức [4].

Ngoài ra, nghiên cứu còn chỉ ra khác biệt giới tính: phụ nữ thường có mối gắn bó cảm xúc với thiên nhiên mạnh mẽ hơn nam giới, nhưng lại ít tham gia các hoạt động ngoài trời hơn – phần nào do lo ngại về an toàn cá nhân khi tiếp cận không gian tự nhiên [5].

Từ những phát hiện này, các nhà nghiên cứu nhấn mạnh rằng, muốn nuôi dưỡng ý thức bảo vệ môi trường và thúc đẩy hành vi bền vững, chúng ta cần hiểu rõ bối cảnh văn hóa – xã hội nơi con người đang sống. Mối quan hệ với thiên nhiên không chỉ là câu chuyện cá nhân mà còn phản ánh những cấu trúc và điều kiện xã hội rộng lớn hơn. Thu hẹp khoảng cách giữa con người và thiên nhiên là nhiệm vụ cấp thiết – không chỉ để cải thiện chất lượng sống, mà còn để bảo vệ sức khỏe của hành tinh chúng ta [6].

Tài liệu tham khảo

[1] Vuong QH. (2024). Wild Wise Weird. https://www.amazon.com/dp/B0BG2NNHY6/ 

[2] Soga M, Gaston KJ. (2025). Cross-country variation in people’s connection to nature. One Earth, 8(2), 101194. https://doi.org/10.1016/j.oneear.2025.101194 

[3] Soga M, Gaston KJ. (2023). Nature benefit hypothesis: Direct experiences of nature predict self-reported pro-biodiversity behaviors. Conservation Letters, 16(3), e12945. https://doi.org/10.1111/conl.12945 

[4] Richardson M, McEwan K. (2018). 30 days wild and the relationships between engagement with nature’s beauty, nature connectedness and well-being. Frontiers in Psychology, 9, 1500. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2018.01500 

[5] Price E, et al. (2022). Factors associated with nature connectedness in school-aged children. Current Research in Ecological and Social Psychology, 3, 100037. https://doi.org/10.1016/j.cresp.2022.100037 

[6] Nguyen MH. (2024). How can satirical fables offer us a vision for sustainability? Visions for Sustainability. https://ojs.unito.it/index.php/visions/article/view/11267