Phục hồi rừng Canada: Cân bằng giữa khí hậu, thiên nhiên và con người

Tử Anh

30-03-2025

“First, Guru Bird says all habits of flying that are flamboyant and strength-consuming need to end. Catching fish requires efficiency.
Next, picking out prey suitable to one’s strength is also important.”

Trích “Guru Bird”; Wild Wise Weird [1]

Chương trình Trồng Hai Tỷ Cây (Two Billion Trees - 2BT) đầy tham vọng của Canada không chỉ hướng đến mục tiêu giảm thiểu biến đổi khí hậu, mà còn nhằm bảo vệ đa dạng sinh học và nâng cao chất lượng sống cho con người [2]. Điều đáng chú ý là Canada có tới 19,1 triệu hecta đất phù hợp để phục hồi rừng – gấp 15 lần so với mục tiêu trồng 1,2 triệu hecta. Thách thức vì vậy không nằm ở trồng ở đâu, mà là trồng như thế nào cho hiệu quả.

Trồng cây là một giải pháp dựa vào thiên nhiên mạnh mẽ: giúp hấp thụ carbon, tạo nơi sinh sống cho các loài quý hiếm, cải thiện chất lượng nước và cung cấp không gian vui chơi giải trí. Tuy nhiên, như nghiên cứu của Drever và cộng sự chỉ ra [3], lợi ích từ việc trồng rừng không phân bố đồng đều trên toàn cảnh quan. Ví dụ, những khu vực có cây sinh trưởng nhanh thường trùng với các vùng giàu loài nguy cấp, tạo ra “điểm nóng” cho cả chống biến đổi khí hậu và bảo tồn đa dạng sinh học. Thế nhưng, những khu vực này lại thường có chi phí trồng rừng cao – đặc biệt là ở miền nam Ontario, nơi đất đai màu mỡ và được sử dụng nhiều cho nông nghiệp.

Để tìm hướng đi hợp lý, nhóm nghiên cứu đã xây dựng 8 kịch bản phục hồi rừng, mỗi kịch bản ưu tiên một hoặc nhiều mục tiêu như: hấp thụ carbon, bảo tồn đa dạng sinh học, bảo vệ nước ngọt, hoặc thúc đẩy du lịch sinh thái. Phân tích cho thấy không có kịch bản nào có thể tối ưu hóa tất cả các mục tiêu cùng lúc. Một số khu vực có tiềm năng cao về carbon và đa dạng sinh học, nhưng lại không thuận lợi cho giải trí hoặc bảo vệ nước. Ngược lại, có những vùng tiết kiệm chi phí nhưng lại không đem lại hiệu quả rõ rệt về môi trường [3].

Điểm mấu chốt của nghiên cứu là: cần áp dụng cách tiếp cận “đa mục tiêu” – phân bổ trồng rừng theo lợi thế từng vùng. Chẳng hạn, các tỉnh phía Đông như New Brunswick và Nova Scotia có tiềm năng đạt được cả mục tiêu hấp thụ carbon lẫn bảo tồn sinh học với chi phí tương đối thấp. Trong khi đó, những khu vực khác có thể phù hợp hơn để ưu tiên nguồn nước hoặc phát triển không gian xanh cho cộng đồng.

Sự tham gia của cộng đồng địa phương – đặc biệt là các nhóm người bản địa – cũng đóng vai trò then chốt. Họ là những người đã gìn giữ các hệ sinh thái này qua nhiều thế hệ. Do đó, việc phục hồi rừng cần tôn trọng giá trị văn hóa và bảo đảm công bằng lợi ích, bao gồm bồi hoàn hợp lý cho những cơ hội kinh tế bị mất [4].

Cuối cùng, phục hồi rừng không chỉ là trồng cây – đó là quá trình hàn gắn mối quan hệ giữa con người và thiên nhiên [5]. Với cách tiếp cận khoa học, công bằng và linh hoạt, Canada có cơ hội đồng thời chống biến đổi khí hậu, bảo vệ thiên nhiên và nâng cao phúc lợi xã hội. Đây sẽ là minh chứng rõ ràng cho việc khi con người hành động hài hòa với tự nhiên, cả hệ sinh thái và cộng đồng đều cùng phát triển bền vững.

Tài liệu tham khảo

[1] Vuong QH. (2024). Wild Wise Weird. https://www.amazon.com/dp/B0BG2NNHY6/ 

[2] Government of Canada. (2023). 2 billion trees commitment. https://www.canada.ca/en/campaign/2-billion-trees.html 

[3] Drever CR, et al. (2025). Restoring forest cover at diverse sites across Canada can balance synergies and trade-offs. One Earth, 8(2), 101177. https://doi.org/10.1016/j.oneear.2025.101177 

[4] Schmidt MVC, et al. (2021). Indigenous knowledge and forest succession management in the Brazilian Amazon: Contributions to reforestation of degraded areas. Frontiers in Forests and Global Change, 4, 605925. https://doi.org/10.3389/ffgc.2021.605925 

[5] Nguyen MH. (2024). How can satirical fables offer us a vision for sustainability? Visions for Sustainability. https://ojs.unito.it/index.php/visions/article/view/11267