Nông lâm kết hợp: Giải pháp xanh cho cuộc chiến chống phá rừng

Sẻ Ngô

03-04-2025

The human village is growing, its fields stretching toward the bird village. This seems alright at first but has now created some big troubles.

Trong “Bogeyman”; Wild Wise Weird [1]

Phá rừng, một trong những nguyên nhân chính gây ra suy giảm đa dạng sinh học và biến đổi khí hậu, chủ yếu bắt nguồn từ việc mở rộng đất nông nghiệp. Từ năm 1980 đến 2000, khoảng 83% diện tích đất nông nghiệp mới ở các vùng nhiệt đới có được từ rừng nguyên sinh hoặc rừng bị suy thoái [2]. Với vai trò chủ đạo của nông nghiệp trong việc tàn phá rừng, các giải pháp bền vững như nông lâm kết hợp là vô cùng cần thiết để giảm thiểu những tác động này.

Nông lâm kết hợp (agroforestry) – sự tích hợp có chủ ý cây thân gỗ với cây trồng hoặc vật nuôi trong các hệ thống nông nghiệp – mang lại những lợi ích to lớn về môi trường và kinh tế xã hội, bao gồm bảo tồn đa dạng sinh học, cải thiện độ phì nhiêu của đất, hấp thụ carbon và đa dạng hóa cơ hội thu nhập cho cộng đồng địa phương [3]. Nghiên cứu gần đây ở Đông Nam Á nhấn mạnh hiệu quả của nông lâm kết hợp trong việc giảm thiểu nạn phá rừng. Một nghiên cứu trên 38 vùng dưới quốc gia cho thấy nông lâm kết hợp đã ngăn chặn khoảng 250.319 ha rừng bị phá mỗi năm, tương đương với việc tránh phát thải 58,8 triệu tấn CO2 mỗi năm [4].

Thành công của nông lâm kết hợp xuất phát từ khả năng nâng cao hiệu quả sử dụng đất, mang lại sinh kế bền vững, từ đó giảm bớt động lực phá rừng. Ở Đông Nam Á, các hệ thống nông lâm kết hợp nắm giữ lượng carbon cao nhất trong số các cảnh quan nông lâm kết hợp trên toàn cầu, trung bình 60–65 tấn carbon trên mỗi ha. Bằng cách tạo ra một bức tranh khảm các vùng đất nông nghiệp xen kẽ với các mảng rừng, nông lâm kết hợp không chỉ bảo tồn các môi trường sống quan trọng mà còn tăng cường khả năng phục hồi của hệ sinh thái trước các yếu tố gây căng thẳng môi trường [4].

Ngoài những lợi ích về bảo tồn, nông lâm kết hợp còn nâng cao năng suất nông nghiệp và sinh kế nông thôn. Các biện pháp can thiệp tập trung vào phục hồi độ phì nhiêu của đất, ví dụ, đã dẫn đến những cải thiện đáng kể về năng suất cây trồng và thu nhập của nông dân, đặc biệt ở những vùng đất bị bạc màu [3]. Những lợi ích kinh tế này càng khẳng định nông lâm kết hợp là một công cụ khả thi cho sự phát triển bền vững.

Những tiền lệ lịch sử minh họa vai trò quan trọng của đổi mới nông nghiệp trong bảo tồn rừng. Cuộc Cách mạng Xanh (The Green Revolution), với việc giới thiệu các giống cây trồng năng suất cao và cải thiện năng suất nông nghiệp, đã ngăn chặn việc chuyển đổi ước tính từ 18 đến 27 triệu ha hệ sinh thái tự nhiên thành đất nông nghiệp, giảm đáng kể nạn phá rừng [2]. Nông lâm kết hợp tiếp nối di sản này bằng cách tích hợp tăng trưởng năng suất với quản lý môi trường.

Tuy nhiên, tác động của nông lâm kết hợp đối với nạn phá rừng khác nhau tùy thuộc vào các điều kiện địa phương như ưu đãi kinh tế, hệ thống quyền sử dụng đất và cơ cấu quản trị. Mặc dù nông lâm kết hợp có thể làm giảm nạn phá rừng bằng cách cung cấp các sinh kế thay thế, nhưng cũng có nguy cơ lợi nhuận của nó có thể thúc đẩy việc chuyển đổi đất đai hơn nữa. Việc thực hiện hiệu quả phải xem xét các động lực kinh tế xã hội này để đảm bảo nông lâm kết hợp mang lại lợi ích công bằng và bền vững [3].

Tóm lại, nông lâm kết hợp được coi là một giải pháp có quy mô và tác động lớn để giảm thiểu nạn phá rừng bằng cách kết hợp các nỗ lực bảo tồn với nông nghiệp bền vững. Để tối đa hóa tiềm năng của nó, các nhà hoạch định chính sách phải áp dụng các chiến lược nhạy bén với bối cảnh, cân bằng giữa lợi ích sinh thái và các yếu tố kinh tế xã hội, đảm bảo nông lâm kết hợp vừa khả thi về môi trường vừa hiệu quả về kinh tế [5].

Tài liệu tham khảo

[1] Vuong QH. (2024). Wild Wise Weird. https://www.amazon.com/dp/B0BG2NNHY6/

[2] Stevenson JR, et al. (2013). Green Revolution research saved an estimated 18 to 27 million hectares from being brought into agricultural production. PNAS 110(21), 8363–8368. https://www.pnas.org/doi/10.1073/pnas.1208065110 

[3] Castle SE, et al. (2021). The impacts of agroforestry interventions on agricultural productivity, ecosystem services, and human well-being in low- and middle-income countries: A systematic review. Campbell Systematic Reviews, 17(2), e1167. https://doi.org/10.1002/cl2.1167 

[4] Teo, H.C. et al. (2025). Reduction of deforestation by agroforestry in high carbon stock forests of Southeast Asia. Nature Sustainability. https://www.nature.com/articles/s41893-025-01532-w 

[5] Nguyen MH. (2024). How can satirical fables offer us a vision for sustainability? Visions for Sustainability. https://ojs.unito.it/index.php/visions/article/view/11267