Nuôi Dưỡng Tính Bền Vững Thông Qua Du Lịch Cộng Đồng

Dương Thị Minh Phượng

Khoa Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Tôn Đức Thắng

03-04-2025

Kitty’s game is that simple. With that said, vigilance is coded into every cell of the birds. Kingfisher, however, tends to think differently. He observes the whole situation. With his wisdom and experience, he slowly reaches out and makes friends with Kitty.

Trích “Brotherhood”; Wild Wise Weird [1]

Du lịch cộng đồng (community-based tourism - CBT) đã nổi lên như một phương thức chuyển đổi hướng tới phát triển bền vững, thúc đẩy sự trao quyền cho cộng đồng địa phương, bảo vệ môi trường và bảo tồn văn hóa. Khác với các mô hình du lịch truyền thống bị chi phối bởi các tập đoàn lớn, CBT ưu tiên quyền sở hữu của địa phương và lợi ích kinh tế công bằng, đảm bảo rằng du lịch phục vụ cộng đồng thay vì khai thác họ [2].

Tại khu vực Cordillera của Philippines, du lịch nông thôn đã trở thành chất xúc tác cho sự phục hồi kinh tế, định hình lại ngành du lịch bằng cách tích hợp văn hóa, thiên nhiên và ẩm thực địa phương vào các trải nghiệm nhập vai. Các ngôi làng từng bị ẩn mình khỏi du lịch đại chúng giờ đây đang phát triển mạnh mẽ như những trung tâm du lịch do cộng đồng dẫn dắt. Những điểm đến này mang đến cho du khách những tương tác độc đáo, chân thực, chẳng hạn như đi bộ trong rừng có hướng dẫn viên, biểu diễn múa bản địa và trải nghiệm ẩm thực "thức ăn chậm" (slow food) với các nguyên liệu có nguồn gốc địa phương [3].

Ẩm thực đóng một vai trò quan trọng trong CBT, vừa là cầu nối văn hóa vừa là phương tiện phát triển kinh tế. Tại Mpondoland, Nam Phi, các sáng kiến du lịch cộng đồng tận dụng truyền thống ẩm thực bản địa để thu hút du khách đồng thời bảo tồn kiến thức địa phương và nâng cao sức khỏe dinh dưỡng. Bằng cách tích hợp các món ăn truyền thống vào trải nghiệm du lịch, cộng đồng bảo vệ di sản của họ và tạo ra các cơ hội sinh kế mới [4].

Sức mạnh của CBT nằm ở khả năng cân bằng tính bền vững về môi trường, văn hóa, kinh tế và xã hội. Thị trấn ven biển Noosa, Úc, minh họa cho cách tiếp cận toàn diện này. Thông qua quy hoạch và quản trị toàn diện (inclusive planning and governance), Noosa đã duy trì thành công tính toàn vẹn sinh thái đồng thời thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và ý thức mạnh mẽ về bản sắc cộng đồng [5]. Mô hình này chứng minh rằng du lịch bền vững không chỉ giúp hạn chế các tác động tiêu cực mà còn tích cực nâng cao phúc lợi địa phương.

Mặc dù có nhiều lợi ích, việc triển khai CBT cũng đặt ra những thách thức. Việc phân phối doanh thu công bằng, quản lý môi trường và tính chân thực của văn hóa (cultural authenticity) đòi hỏi sự tham gia liên tục của cộng đồng và quản trị thích ứng [2]. Nếu không có sự tham gia có ý nghĩa của địa phương, CBT có nguy cơ bị các lợi ích thương mại bên ngoài chiếm đoạt, làm loãng tác động dự kiến của nó [6]. Do đó, thành công lâu dài phụ thuộc vào việc thúc đẩy quá trình ra quyết định toàn diện và đảm bảo rằng các thành viên cộng đồng vẫn ở tuyến đầu của phát triển du lịch.

Khi ngành du lịch toàn cầu phải đối mặt với áp lực ngày càng tăng để phù hợp với các mục tiêu bền vững, CBT nổi bật như một giải pháp thay thế khả thi, có đạo đức cho du lịch thông thường. Bằng cách ưu tiên quyền tự chủ của địa phương, bảo tồn môi trường và bảo tồn văn hóa, CBT định nghĩa lại du lịch như một lực lượng phục hồi và đổi mới. Việc mở rộng và tinh chỉnh các hoạt động CBT sẽ rất cần thiết để giải quyết các thách thức môi trường và thúc đẩy các hình thức phát triển công bằng và bền vững hơn [6].

Thông qua CBT, các cộng đồng trên toàn thế giới có thể khai thác các tài sản văn hóa và tự nhiên của họ để tạo ra các mô hình du lịch không chỉ duy trì sinh kế địa phương mà còn củng cố sự gắn kết xã hội và trách nhiệm môi trường.

Tài liệu tham khảo

[1] Vuong QH. (2024). Wild Wise Weird. https://www.amazon.com/dp/B0BG2NNHY6/

[2] Jamal T, Dredge D. (2014). Tourism and community development issues. In R Sharpley, D Telfer (Eds.). Tourism and Development (pp.178-204). Channel View Publications.

[3] Travel and Tour World. (2025). Cordillera’s new rural tourism boom: How hidden villages are reshaping the travel industry. https://www.travelandtourworld.com/news/article/cordilleras-new-rural-tourism-boom-how-hidden-villages-are-reshaping-the-travel-industry/

[4] Giampiccoli A, Kalis JH. (2012). Tourism, Food, and Culture: Community-Based Tourism, Local Food, and Community Development in Mpondoland. Culture, Agriculture, Food and Environment, 34(2), 101-123. https://doi.org/10.1111/j.2153-9561.2012.01071.x

[5] Richins H. (2008). Environmental, cultural, economic and socio-community sustainability: a framework for sustainable tourism in resort destinations. Environment, Development and Sustainability, 11, 785-800. https://doi.org/10.1007/s10668-008-9143-6

[6] Nguyen MH. (2024). How can satirical fables offer us a vision for sustainability? Visions for Sustainability. https://ojs.unito.it/index.php/visions/article/view/11267