Mối nguy vô hình: Công cụ phát hiện chất ô nhiễm trong vật nuôi

Sẻ Đồng

30-03-2025

“[…] the age of technology has arrived, and Kingfisher has decided it’s time for something new: Technological Innovation. Innovation can help Kingfisher conserve energy while maintaining a sense of tranquility, which is suitable for an increasingly advanced age with diminishing physical strength.”

Trích “Innovation”; Wild Wise Weird [1]

Thịt, sữa, trứng và cá là những thực phẩm thiết yếu trong khẩu phần hàng ngày của chúng ta. Nhưng đằng sau những nguồn dinh dưỡng quen thuộc này, có thể tiềm ẩn các chất ô nhiễm hóa học nguy hiểm đến sức khỏe con người. Trong một tổng quan nghiên cứu mới, Mi và Lin [2] giới thiệu cách khoa học hiện đại – cụ thể là mô hình dược động học dựa trên sinh lý học (physiologically based pharmacokinetic - PBPK) – đang giúp làm sáng tỏ và kiểm soát những rủi ro ẩn này.

PBPK là một công cụ mô hình hóa và mô phỏng bằng máy tính, sử dụng các phương trình toán học để dự đoán quá trình hấp thụ, phân bố, chuyển hóa và thải trừ của các chất trong cơ thể người và động vật, dựa trên các thông số sinh lý học và hóa học cụ thể.

Các chất ô nhiễm môi trường như thuốc trừ sâu, PCB (polychlorinated biphenyls), bisphenol và PFAS (per- và poly-fluoroalkyl substances) thường xâm nhập vào vật nuôi thông qua nước, đất và thức ăn bị ô nhiễm. Một khi đã vào cơ thể, chúng có xu hướng tích tụ trong các mô ăn được như thịt, trứng và sữa – và từ đó đi vào chuỗi thực phẩm của con người. Đáng lo ngại, nhiều chất trong số này rất khó phân hủy trong tự nhiên, dẫn đến nguy cơ tích lũy lâu dài và gây ra các vấn đề sức khỏe mãn tính như ung thư, rối loạn phát triển và tổn thương nội tạng [3,4].

Mô hình PBPK giúp các nhà khoa học hiểu rõ chất ô nhiễm di chuyển và tích tụ như thế nào trong cơ thể động vật và con người. Nhờ việc kết hợp dữ liệu sinh học với mô hình toán học, công cụ này có thể dự đoán chính xác vị trí tích tụ, mức độ tồn dư và thời gian tồn tại của chất độc.

Điều này đặc biệt hữu ích trong việc đánh giá rủi ro chi tiết hơn – bao gồm sự khác biệt về độ nhạy giữa các loài, các giai đoạn phát triển, và các nhóm dễ bị tổn thương (như trẻ sơ sinh và phụ nữ mang thai).

Trong những năm gần đây, PBPK đã mang lại nhiều phát hiện quan trọng:

• Dự đoán lượng thuốc trừ sâu tích tụ trong trứng gà,

• Theo dõi quá trình PCB truyền từ bò mẹ sang bê qua sữa,

• Phân tích sự tồn lưu kéo dài của PFAS trong cơ thể cá và gia súc, từ đó đi vào bữa ăn của con người.

Tuy nhiên, các mô hình hiện tại vẫn còn nhiều hạn chế. Chúng thường chưa tính đến sự khác biệt cá thể giữa động vật, các yếu tố mùa vụ, điều kiện chăn nuôi, cũng như khác biệt sinh lý giữa các loài [2].

Tổng quan này nhấn mạnh rằng ô nhiễm hóa học không chỉ là vấn đề kỹ thuật, mà còn là mối quan tâm sâu sắc về sức khỏe con người và hệ sinh thái. Chúng ta không thể tách rời sức khỏe con người khỏi sức khỏe của vật nuôi và môi trường sống.

Việc nâng cấp PBPK bằng cách tích hợp trí tuệ nhân tạo, mô phỏng tiên tiến, và dữ liệu thực nghiệm toàn diện hơn sẽ giúp cải thiện độ chính xác trong đánh giá rủi ro. Quan trọng hơn, điều đó góp phần xây dựng hệ thống thực phẩm an toàn hơn, giảm nguy cơ cho cộng đồng, và mang lại cái nhìn toàn diện hơn về mối liên hệ mật thiết giữa con người và tự nhiên [5].

Tài liệu tham khảo

[1] Vuong QH. (2024). Wild Wise Weird. https://www.amazon.com/dp/B0BG2NNHY6/ 

[2] Mi K, Lin Z. (2025). Chemical risk assessment in food animals via physiologically based pharmacokinetic modeling – Part II: Environmental pollutants on animal and human health assessments. Environment International, 198, 109372. https://doi.org/10.1016/j.envint.2025.109372 

[3] EFSA. (2018). Risk for animal and human health related to the presence of dioxins and dioxin-like PCBs in feed and food. European Food Safety Authority, 16(11), e05333. https://doi.org/10.2903/j.efsa.2018.5333 

[4] Schrenk D, et al. (2020). Risk to human health related to the presence of perfluoroalkyl substances in food. European Food Safety Authority, 18(9), e06223. https://doi.org/10.2903/j.efsa.2020.6223 

[5] Nguyen MH. (2024). How can satirical fables offer us a vision for sustainability? Visions for Sustainability. https://ojs.unito.it/index.php/visions/article/view/11267