Khủng hoảng tuyệt chủng ở Úc: Chi phí, nguyên nhân và bảo tồn

Bông Lau

25-03-2025

“Two titles of nobility given by Humans are not easy for anyone living on this Earth to obtain. […]. 
Any bird species that meets both of the above conditions will be listed as one facing a very high risk of complete extinction and should be included in the IUCN Red List.”

Trích “Titles of Nobility”; Wild Wise Weird [1]

Úc là ngôi nhà của một hệ sinh thái cực kỳ đa dạng, với tỷ lệ lớn các loài không tìm thấy ở bất kỳ nơi nào khác trên Trái Đất. Tuy nhiên, di sản thiên nhiên độc đáo này đang bị đe dọa nghiêm trọng. Kể từ khi người châu Âu đặt chân đến, Úc đã mất ít nhất 97 loài, bao gồm 34 loài động vật có vú – khoảng 10% số lượng động vật có vú trên cạn bản địa của nước này [2]. Tỷ lệ tuyệt chủng này vượt xa mức trung bình toàn cầu và đang gia tăng do sự hội tụ của nhiều mối đe dọa.

Mất môi trường sống (habitat loss) là một trong các nguyên nhân chính, đặc biệt đối với thực vật và nhiều loài động vật. Hơn 7,7 triệu héc ta môi trường sống của các loài bị đe dọa đã bị phá hủy từ năm 2000 đến 2017, và sự tàn phá vẫn tiếp diễn cho đến ngày nay. Các loài xâm lấn (invasive species) gây ra một mối đe dọa nghiêm trọng khác. Ví dụ, mèo hoang và cáo là nguyên nhân gây ra sự suy giảm lớn về số lượng các loài bản địa, riêng mèo hoang ước tính đã giết chết 1,5 tỷ động vật có xương sống bản địa mỗi năm [2].

Biến đổi khí hậu đang làm trầm trọng thêm những mối đe dọa này. Các vụ cháy rừng năm 2019–2020, một trong những vụ cháy tàn khốc nhất trong lịch sử Úc, đã thiêu rụi 103.400 km² đất và đẩy hơn 350 loài vào nguy cơ tuyệt chủng cao hơn [2]. Các vụ cháy cũng gây ra sự sụp đổ sinh thái ở các khu vực bị ảnh hưởng. Điều này cho thấy tác động ngày càng tăng của các thảm họa do khí hậu gây ra.

Bất chấp quy mô của cuộc khủng hoảng, các nỗ lực bảo tồn vẫn thiếu kinh phí trầm trọng. Úc hiện chỉ phân bổ khoảng 122 triệu đô la Úc hàng năm cho các hoạt động phục hồi các loài bị đe dọa – chỉ khoảng 15% so với nhu cầu [3]. Một ước tính gần đây cho thấy rằng việc ngăn chặn sự tuyệt chủng của chỉ 99 loài trên cạn và nước ngọt được ưu tiên sẽ tiêu tốn khoảng 15,6 tỷ đô la Úc mỗi năm trong 30 năm tới. Các mục tiêu đầy tham vọng hơn về việc cải thiện tình trạng bảo tồn và loại bỏ hoàn toàn các loài khỏi danh sách nguy cấp sẽ đòi hỏi các khoản đầu tư hàng năm vượt quá 100 tỷ đô la Úc và 150 tỷ đô la Úc, tương ứng [4].

Tuy nhiên, những lợi ích tiềm năng của việc đầu tư mạnh mẽ vào bảo tồn là rất lớn. Các chiến lược bảo vệ và phục hồi hiệu quả có thể mang lại những cải thiện sinh thái rộng rãi, hỗ trợ các dịch vụ hệ sinh thái như thụ phấn và lọc nước, đồng thời duy trì các giá trị văn hóa, đặc biệt là của cộng đồng bản địa [2,4].

Cuộc khủng hoảng tuyệt chủng của Úc đòi hỏi sự hành động phối hợp khẩn cấp [5]. Điều này bao gồm tăng đáng kể nguồn tài trợ, luật pháp môi trường mạnh mẽ hơn, tăng cường kiểm soát các loài xâm lấn và tăng cường kết hợp kiến thức sinh thái của người bản địa. Với cam kết và nguồn lực, chúng ta vẫn có thể đảo ngược quỹ đạo hiện tại và bảo vệ sự đa dạng sinh học phong phú và không thể thay thế của Úc.

Tài liệu tham khảo

[1] Vuong QH. (2024). Wild Wise Weird. https://www.amazon.com/dp/B0BG2NNHY6/ 

[2] Legge S, et al. (2023). Loss of terrestrial biodiversity in Australia: Magnitude, causation, and response. Science, 381(6658), 622–631. https://www.science.org/doi/10.1126/science.adg7870

[3] Wintle BA, et al. (2019). Spending to save: What will it cost to halt Australia’s extinction crisis? Conservation Letters, 12, e12682. https://doi.org/10.1111/conl.12682

[4] Ward, M., Possingham, H. P., Wintle, B. A., et al. (2025). The estimated cost of preventing extinction and progressing recovery for Australia’s priority threatened species. PNAS, 122(6), e2414985122. https://www.pnas.org/doi/10.1073/pnas.2414985122

[5] Nguyen MH. (2024). How can satirical fables offer us a vision for sustainability? Visions for Sustainability. https://ojs.unito.it/index.php/visions/article/view/11267