Khủng hoảng nước ngầm ở Trung Quốc: Những thách thức vô hình dưới lòng đất

Họa Mi

03-04-2025

The fish in the pond, aiming to counteract Kingfisher’s increasing fishing efficiency, would add several Taboo Fish into the pond. This fish, almost identical to the others except for azure whiskers, was poisonous. If Kingfisher grasped Taboo Fish, he would lose his claws within two days and his beak within three. If he ingested this fish, he would suffer a fatal stomach rupture within an hour. With Taboo Fish present, Kingfisher could no longer fish carelessly.

Trích “Taboo Fish”; Wild Wise Weird [1]

Nước ngầm của Trung Quốc đang đối mặt với một cuộc khủng hoảng nghiêm trọng do tăng trưởng kinh tế nhanh chóng, đô thị hóa và biến đổi khí hậu. Nguồn tài nguyên quan trọng này cung cấp gần một nửa lượng nước uống trên thế giới, đặc biệt ở các vùng nông thôn, và đóng vai trò then chốt cho các hoạt động công nghiệp và tưới tiêu trên khắp Trung Quốc [2]. Tuy nhiên, hàng thập kỷ ô nhiễm, khai thác quá mức và quản lý không đầy đủ đã dẫn đến mức độ suy thoái đáng báo động.

Từ năm 1980 đến 2020, chất lượng nước ngầm của Trung Quốc đã suy giảm đáng kể. Nghiên cứu cho thấy sự gia tăng mạnh mẽ ở các khu vực được phân loại là Chất lượng Nước ngầm Kém (Poor Groundwater Quality - PGQ), tăng từ 17,3% năm 1980 lên hơn 40% vào năm 2020. Sự suy thoái này đã ảnh hưởng đến hơn một phần ba dân số Trung Quốc, đặc biệt ở các vùng đông dân như Bắc và trung tâm Trung Quốc. Nguyên nhân chính gây ra sự suy thoái này là nước thải nông nghiệp, gây ra hơn 10% sự gia tăng PGQ, tiếp theo là khai thác nước ngầm quá mức, chất thải công nghiệp, nước thải sinh hoạt và biến đổi khí hậu [2].

Đô thị hóa cũng đóng một vai trò quan trọng trong việc làm trầm trọng thêm các vấn đề về nước ngầm. Một nghiên cứu điển hình ở Thạch Gia Trang, thủ phủ của tỉnh Hà Bắc, làm nổi bật hậu quả của sự mở rộng đô thị nhanh chóng. Tại đây, mực nước ngầm đã giảm mạnh từ khoảng 14 mét dưới bề mặt vào năm 1972 xuống hơn 43 mét vào năm 2015 do sự khai thác quá mức. Mở rộng đô thị cũng đã làm thay đổi thành phần hóa học của nước ngầm, khiến nước ngày càng không phù hợp cho việc tiêu thụ do nồng độ nitrat cao và độ cứng quá mức, cả hai đều vượt quá tiêu chuẩn an toàn quốc gia [3].

Những tác động của sự suy thoái nước ngầm vượt ra ngoài tình trạng khan hiếm nước. Mực nước ngầm giảm và ô nhiễm gia tăng làm thay đổi hệ sinh thái địa phương, giảm năng suất nông nghiệp và gây ra những rủi ro đáng kể cho sức khỏe cộng đồng. Hàng triệu người dựa vào nước ngầm cho sinh hoạt hàng ngày, nhưng chất lượng ngày càng giảm của nó đe dọa khả năng tiếp cận nước uống an toàn.

Nhìn về phía trước, các dự báo đang cho thấy tương lai đáng lo ngại. Nếu các xu hướng hiện tại tiếp tục mà không có sự can thiệp đáng kể, gần một nửa tài nguyên nước ngầm của Trung Quốc có thể trở nên không phù hợp để sử dụng vào năm 2050, có khả năng ảnh hưởng đến một tỷ lệ đáng kể dân số quốc gia. Biến đổi khí hậu càng làm trầm trọng thêm những vấn đề này, với sự thay đổi các kiểu mưa và nhiệt độ tăng ảnh hưởng đến tốc độ bổ sung và mức độ ô nhiễm của nước ngầm [2].

Giải quyết cuộc khủng hoảng này đòi hỏi một cách tiếp cận đa chiều. Cải thiện các hoạt động nông nghiệp để giảm dòng chảy hóa chất, tăng cường cơ sở hạ tầng xử lý nước thải, thực hiện các quy định khai thác nước ngầm nghiêm ngặt hơn và mở rộng mạng lưới giám sát bằng cách sử dụng các mô hình học máy tiên tiến là những bước thiết yếu. Ngoài ra, thay đổi thái độ xã hội thông qua giáo dục môi trường và sự tham gia văn hóa có ý nghĩa là rất quan trọng để thúc đẩy sự bền vững lâu dài [4].

Cuộc khủng hoảng nước ngầm của Trung Quốc là một lời cảnh báo nghiêm khắc cho công tác quản lý nước toàn cầu. Quản trị nước bền vững không chỉ cần thiết cho bảo vệ môi trường mà còn cho ổn định kinh tế và sức khỏe cộng đồng. Hành động ngay lập tức và phối hợp – tích hợp nghiên cứu khoa học, cải cách chính sách và nâng cao nhận thức cộng đồng – là cần thiết để đảo ngược quỹ đạo suy thoái nước ngầm và bảo đảm nguồn tài nguyên vô giá này cho các thế hệ tương lai.

Tài liệu tham khảo

[1] Vuong QH. (2024). Wild Wise Weird. https://www.amazon.com/dp/B0BG2NNHY6/ 

[2] Zhou Q, et al. (2025). Groundwater quality evolution across China. Nature Communications, 16, 2522. https://www.nature.com/articles/s41467-025-57853-z 

[3] Zhang Q, et al. (2020). How rapid urbanization drives deteriorating groundwater quality in a provincial capital of China. Polish Journal of Environmental Studies, 29(1), 441-450. https://doi.org/10.15244/pjoes/103359 

[4] Nguyen MH. (2024). How can satirical fables offer us a vision for sustainability? Visions for Sustainability. https://ojs.unito.it/index.php/visions/article/view/11267