Không khí bẩn khiến tim bị loạn nhịp

Chòe Lửa

29-03-2025

“When it is a matter of life and death, to survive, one must be intelligent.”

Trích “Luck”; Wild Wise Weird [1]

Ô nhiễm không khí từ lâu đã được biết đến với những tác động nghiêm trọng đến hệ hô hấp. Tuy nhiên, các bằng chứng mới nổi cho thấy, chính bầu không khí ô nhiễm ấy cũng đang âm thầm làm rối loạn nhịp đập của trái tim. Một nghiên cứu quy mô lớn gần đây do Zhou và cộng sự thực hiện [2] đã phát hiện rằng, phơi nhiễm kéo dài với các chất ô nhiễm không khí – đặc biệt là bụi mịn (PM2.5) – làm tăng đáng kể nguy cơ mắc các rối loạn nhịp tim (arrhythmias), bao gồm nhịp tim nhanh, chậm hoặc bất thường.

Dựa trên dữ liệu từ 442.386 người tham gia trong ngân hàng sinh học Vương quốc Anh (UK Biobank), nhóm nghiên cứu theo dõi tần suất xuất hiện các rối loạn nhịp tim trong suốt thời gian trung bình là 13,8 năm. Họ tập trung phân tích các chất ô nhiễm phổ biến như:

• PM2.5 (bụi mịn, kích thước ≤2.5 μm),

• PM2.5–10 (bụi thô),

• Nitơ dioxit (NO₂), và

• Oxit nitơ (NOₓ) — vốn chủ yếu sinh ra từ khí thải giao thông và công nghiệp.

Để đánh giá tác động tổng thể, nhóm nghiên cứu phát triển một chỉ số tổng hợp về ô nhiễm không khí – gọi là Air Pollution Score (APS) [2].

Kết quả cho thấy, mỗi khi nồng độ PM2.5 tăng thêm 10 μg/m³, nguy cơ mắc rối loạn nhịp tim tăng 26%. Chỉ số ô nhiễm tổng thể APS cao hơn cũng tương quan rõ rệt với tỷ lệ mắc các dạng rối loạn nhịp tim khác nhau. Đáng chú ý nhất là hiện tượng ngoại tâm thu thất (ventricular premature beats) – tình trạng tim đập sớm hoặc bất thường – tăng hơn 4 lần ở nhóm người sống trong khu vực ô nhiễm nặng. Ngoài ra, các tình trạng như nhịp nhanh trên thất (supraventricular tachycardia), rối loạn dẫn truyền trong thất (intraventricular block) và block nhĩ thất (atrioventricular block) cũng có liên quan đáng kể đến phơi nhiễm ô nhiễm không khí kéo dài. Điều này mở rộng góc nhìn về mối nguy tim mạch từ ô nhiễm, vượt xa phạm vi của rung nhĩ – vốn là trọng tâm trong các nghiên cứu trước đây.

Nghiên cứu cũng chỉ ra các nhóm dân số dễ tổn thương hơn trước tác hại của ô nhiễm không khí, bao gồm:

• Người cao tuổi

• Phụ nữ

• Người có chỉ số BMI cao (béo phì)

• Người có thu nhập thấp

• Và những người đã có sẵn bệnh lý tim mạch

Trong số các chất ô nhiễm, PM2.5 được xác định là nguy hiểm nhất, có thể do khả năng xâm nhập sâu vào phổi và thậm chí đi vào máu, từ đó ảnh hưởng trực tiếp đến chức năng điện tim [3].

Nghiên cứu của Zhou và cộng sự mang đến cái nhìn sâu sắc mới về gánh nặng tim mạch bị đánh giá thấp từ ô nhiễm không khí. Trong khi phần lớn nghiên cứu trước đây tập trung vào bệnh lý hô hấp hoặc rung nhĩ, công trình này khẳng định rằng ô nhiễm không khí mạn tính là tác nhân nguy cơ cho một phổ rộng các rối loạn nhịp tim. Những phát hiện này đặt ra yêu cầu cấp thiết về các chính sách kiểm soát chất lượng không khí toàn diện hơn, cùng với các can thiệp y tế công cộng có trọng tâm.

Mỗi hơi thở chúng ta hít vào không chỉ nuôi dưỡng phổi, mà còn ảnh hưởng đến nhịp đập của trái tim. Không khí sạch không chỉ là quyền lợi về môi trường – mà còn là một “liều thuốc” thiết yếu để bảo vệ sức khỏe tim mạch cho toàn xã hội [4].

Tài liệu tham khảo

[1] Vuong QH. (2024). Wild Wise Weird. https://www.amazon.com/dp/B0BG2NNHY6/ 

[2] Zhou L, et al. (2024). Long-term exposure to air pollution and incidence risk of various arrhythmias: A prospective cohort study. Eco-Environment & Health, 3(4), 445-451. https://doi.org/10.1016/j.eehl.2024.05.006

[3] Rajagopalan, S., et al. (2018). Air pollution and cardiovascular disease: JACC state-of-the-art review. Journal of the American College of Cardiology, 72(17), 2054–2070. https://doi.org/10.1016/j.jacc.2018.07.099 

[4] Nguyen MH. (2024). How can satirical fables offer us a vision for sustainability? Visions for Sustainability. https://ojs.unito.it/index.php/visions/article/view/11267