Chỉ thông tin thôi chưa đủ để thay đổi thói quen sử dụng nước của chúng ta

Nguyễn Thị Hồng Hoa

Trường Cao Đẳng Kinh Tế Kỹ Thuật Thành Phố Hồ Chí Minh

03-04-2025

“The memos are done, but we need to listen to the four reps!”

Trích “Rules”; Wild Wise Weird [1]

Tình trạng khan hiếm nước đang trở thành một cuộc khủng hoảng toàn cầu ngày càng nghiêm trọng, do sự gia tăng dân số, biến đổi khí hậu và các hoạt động kinh tế thâm dụng tài nguyên như du lịch [2]. Đặc biệt, các khách sạn đóng vai trò then chốt trong việc bảo tồn nước, vì lượng nước tiêu thụ của khách du lịch thường vượt xa người dân địa phương, nhất là ở các khu vực thiếu nước như Địa Trung Hải [2,3].

Nhiều khách sạn cố gắng giảm thiểu lượng nước tiêu thụ quá mức bằng cách cung cấp các thông điệp thông tin khuyến khích khách tiết kiệm nước. Tuy nhiên, nghiên cứu gần đây được thực hiện ở Mallorca, Tây Ban Nha, đã thách thức hiệu quả của phương pháp này. Nghiên cứu cho thấy rằng việc cung cấp các giải thích chi tiết về tình trạng khan hiếm nước và các phương pháp tiết kiệm nước hầu như không có tác dụng đến mức tiêu thụ thực tế [2]. Mặc dù khách du lịch nhận thức được vấn đề, hành vi của họ vẫn không thay đổi, làm nổi bật những hạn chế của các chiến dịch chỉ sử dụng thông tin thuần túy.

Phát hiện này trái ngược với các biện pháp can thiệp hành vi như "nudge" (hích) và "boost" (thúc đẩy). "Nudge" định hình các lựa chọn một cách tinh tế bằng cách thay đổi môi trường ra quyết định mà không hạn chế các tùy chọn [4], trong khi "boost" tập trung vào việc nâng cao năng lực của cá nhân để đưa ra quyết định tốt hơn một cách độc lập [5]. Mặc dù có tiềm năng, López-Rodríguez và cộng sự [2] nhận thấy rằng ngay cả các biện pháp can thiệp "boost", vốn nhấn mạnh việc ra quyết định dựa trên thông tin, cũng có thể không đủ nếu chúng không tác động trực tiếp đến các hành động tức thời hoặc cung cấp các động lực có ý nghĩa.

Một lý do chính cho sự kém hiệu quả này là quán tính nhận thức (cognitive inertia) – mọi người có xu hướng dựa vào các thói quen đã thiết lập hơn là chủ động xử lý thông tin mới [2,5]. Các chiến dịch thông tin giả định rằng các cá nhân đưa ra những lựa chọn hợp lý, có cân nhắc, trong khi trên thực tế, hầu hết các quyết định đều tự động và được định hình bởi các thói quen thường ngày. Để thúc đẩy sự thay đổi có ý nghĩa, các biện pháp can thiệp không chỉ phải cung cấp thông tin mà còn tích hợp phản hồi theo thời gian thực (real-time feedback), các động lực cá nhân (personal incentives) và các chuẩn mực xã hội (social norms) khuyến khích thói quen tiết kiệm nước.

Cách tiếp cận hiệu quả để bảo tồn nước nên kết hợp các chiến lược cung cấp thông tin với các biện pháp can thiệp mang tính cấu trúc [5]. Các chính sách trong tương lai nên kết hợp các ưu đãi trực tiếp, chẳng hạn như giảm giá hoặc cung cấp phần thưởng cho việc giảm lượng nước sử dụng, cùng với màn hình hiển thị dữ liệu theo thời gian thực cho khách thấy mức tiêu thụ của họ. Các chiến lược dựa trên chuẩn mực xã hội – chẳng hạn như nhấn mạnh rằng hầu hết khách trong khách sạn sử dụng ít nước hơn – cũng có thể là động lực mạnh mẽ cho sự thay đổi hành vi.

Cuối cùng, giải quyết cuộc khủng hoảng nước toàn cầu đòi hỏi nhiều hơn là chỉ thông báo cho mọi người; nó đòi hỏi sự tham gia tích cực và các chiến lược hành vi được thiết kế tốt. Các nỗ lực thông tin thuần túy, mặc dù có ý định tốt, có thể dẫn đến những cam kết hời hợt thay vì các hành động bảo tồn nước thực chất, và có khả năng chỉ là một hình thức "tẩy xanh" (greenwashing) [2,6].

Tài liệu tham khảo

[1] Vuong QH. (2024). Wild Wise Weird. https://www.amazon.com/dp/B0BG2NNHY6/

[2] López-Rodríguez S, et al. (2025). Information is not enough to boost water savings in hotel rooms. Humanities and Social Sciences Communications, 12, 413. https://www.nature.com/articles/s41599-025-04608-2 

[3] Gössling S. (2015). New performance indicators for water management in tourism. Tourism Management, 46, 233-244. https://doi.org/10.1016/j.tourman.2014.06.018 

[4] Thaler RH, Sunstein CR. (2008). Nudge: Improving decisions about health, wealth, and happiness. Yale University Press.

[5] Grüne-Yanoff T, Hertwig R. (2016). Nudge versus boost: How coherent are policy and theory? Minds & Machines, 26, 149-183. https://doi.org/10.1007/s11023-015-9367-9 

[6] Nguyen MH. (2024). How can satirical fables offer us a vision for sustainability? Visions for Sustainability. https://ojs.unito.it/index.php/visions/article/view/11267