Hệ thống lương thực: Chìa khóa bị bỏ quên trong hành động khí hậu

Chích Chòe

03-04-2025

– Wherever there is food, there is freedom!

Trích "Dream"; Wild Wise Weird [1]

Hệ thống lương thực – mạng lưới phức tạp bao gồm sản xuất, phân phối, tiêu thụ và thải bỏ thực phẩm – vừa là tác nhân chính gây ra biến đổi khí hậu, vừa là con đường quan trọng để giảm thiểu tác động này. Chịu trách nhiệm cho gần một phần ba lượng khí thải nhà kính toàn cầu và khoảng 80% nạn phá rừng nhiệt đới, hệ thống lương thực đóng vai trò trung tâm trong cả vấn đề và giải pháp [2].

Mỗi năm, nạn phá rừng do nông nghiệp gây ra chiếm khoảng năm triệu ha rừng, chủ yếu ở vùng nhiệt đới. Riêng Brazil và Indonesia chiếm gần một nửa con số này, phần lớn là do sản xuất thịt bò, đậu nành và dầu cọ [3]. Sản xuất thịt bò đặc biệt gây hại, chiếm hơn 40% nạn phá rừng nhiệt đới thông qua việc mở rộng đồng cỏ ở Mỹ Latinh. Trong khi đó, nông nghiệp công nghiệp (industrial agriculture) đóng góp đáng kể vào sự suy thoái đất, mất đa dạng sinh học và khan hiếm nước.

Bất chấp tác động này, hệ thống lương thực vẫn bị xem nhẹ trong tài chính khí hậu. Hiện tại, chỉ có 2,5% nguồn tài chính khí hậu toàn cầu hỗ trợ các sáng kiến liên quan đến thực phẩm, và chỉ 1,5% hướng tới các hoạt động thực sự bền vững [4]. Sự thiếu đầu tư này trái ngược với tiềm năng to lớn của các hoạt động sản xuất lương thực bền vững. Các kỹ thuật như nông lâm kết hợp, ứng dụng than sinh học, giảm thiểu cày xới và đa dạng hóa cây trồng có thể cắt giảm lượng khí thải tới 12 tỷ tấn CO2 mỗi năm, giảm đáng kể sự nóng lên toàn cầu [2].

Các giải pháp dựa trên tự nhiên (nature-based solutions) mang đến một con đường đầy hứa hẹn. Bằng cách ưu tiên bảo tồn hệ sinh thái, phục hồi đất và các phương pháp nông nghiệp bền vững, các quốc gia có thể giảm đáng kể lượng khí thải đồng thời tăng cường an ninh lương thực và đa dạng sinh học [5]. Tuy nhiên, sự thành công của các chiến lược này phụ thuộc vào sự hỗ trợ tài chính và sự hài hòa chính sách để tạo điều kiện thuận lợi cho việc áp dụng trên quy mô lớn.

Giải quyết lượng khí thải từ nông nghiệp, lâm nghiệp và sử dụng đất là điều không thể thiếu để đạt được các mục tiêu khí hậu toàn cầu, bao gồm cả những mục tiêu được nêu trong Hiệp định Paris. Để thúc đẩy sự thay đổi có ý nghĩa, nguồn tài chính khí hậu cho các hệ thống lương thực bền vững phải tăng lên ít nhất 500 tỷ đô la Mỹ mỗi năm – vượt xa mức phân bổ hiện tại là 16,3 tỷ đô la Mỹ [4].

Nâng cao vai trò của hệ thống lương thực trong các cuộc đàm phán về khí hậu, chẳng hạn như tại COP30, và tích hợp chúng vào các chiến lược quốc gia có thể mở ra những lợi ích to lớn về môi trường và xã hội. Một quá trình chuyển đổi sang các hệ thống lương thực bền vững không chỉ là một mệnh lệnh về khí hậu mà còn là con đường dẫn đến sự bền vững hơn, công bằng hơn và sức khỏe hành tinh tốt hơn cho các thế hệ tương lai [6].

Tài liệu tham khảo

[1] Vuong QH. (2024). Wild Wise Weird. https://www.amazon.com/dp/B0BG2NNHY6/ 

[2] Arciniegas J. (2025). Food systems are the missing ingredient from the COP30 menu. https://www.climatechangenews.com/2025/03/20/food-systems-are-the-missing-ingredient-from-the-cop30-menu/ 

[3] Ritchie H. (2024). Drivers of deforestation. https://ourworldindata.org/drivers-of-deforestation 

[4] Global Alliance for the Future of Food. (2024). Public climate finance for food systems transformation. Global Alliance for the Future of Food. https://futureoffood.org/insights/public-climate-finance-for-food-systems-transformation/ 

[5] Chandrasekhar A, Viglione G. (2024). Can ‘nature-based solutions’ help address climate change? https://www.carbonbrief.org/qa-can-nature-based-solutions-help-address-climate-change/ 

[6] Nguyen MH. (2024). How can satirical fables offer us a vision for sustainability? Visions for Sustainability. https://ojs.unito.it/index.php/visions/article/view/11267