Hệ lụy "mát lạnh": Điều hòa định hình sự tiêu thụ điện và tương lai khí hậu

Cò Thìa

31-03-2025

As time passes, news about the now hotter Earth buzzes through the bird village. Those kingfishers residing along the banks of the Red River often report drying riverbeds and skinny fish. As Kingfisher casts his gaze upon the events that have unfolded, he can’t help but feel a sense of unease creeping up within him.

Trích “GHG Emissions”; Wild Wise Weird [1]

Khi nhiệt độ toàn cầu tiếp tục tăng, điều hòa không khí ngày càng trở thành công cụ quan trọng cho các hộ gia đình thích ứng với nắng nóng cực đoan. Mặc dù điều hòa không khí mang lại sự giảm nhiệt tức thời, sự phổ biến ngày càng tăng của nó gây ra những hậu quả đáng kể đối với tiêu thụ điện, bất bình đẳng xã hội và biến đổi khí hậu [2]. Một nghiên cứu toàn cầu toàn diện của De Cian và cộng sự [3] cung cấp những hiểu biết mới về sự tương tác phức tạp này giữa sự thích ứng của con người và tác động môi trường, dựa trên dữ liệu cấp hộ gia đình từ 25 quốc gia chiếm hơn 70% lượng điện tiêu thụ toàn cầu.

Sử dụng mô hình kinh tế lượng rời rạc-liên tục (discrete-continuous econometric model), các nhà nghiên cứu đã xem xét hai khía cạnh chính của việc sử dụng điều hòa không khí: quyết định sử dụng điều hòa (biên độ rộng) và cường độ sử dụng (biên độ sâu). Kết quả cho thấy các hộ gia đình có điều hòa không khí tiêu thụ trung bình hơn 36% điện so với những hộ không có, và con số này tăng lên 57% ở các vùng nóng nhất. Tuy nhiên, tác động này không đồng đều – các yếu tố như thu nhập, điều kiện khí hậu, chất lượng nhà ở và trình độ học vấn ảnh hưởng đáng kể đến mô hình nhu cầu làm mát.

Đáng chú ý, điều hòa không khí nổi lên là yếu tố đơn lẻ mạnh mẽ nhất thúc đẩy tiêu thụ điện dân dụng, vượt trội hơn cả thu nhập hộ gia đình, sự sở hữu thiết bị và các yếu tố nhân khẩu học khác. Mặc dù các hộ gia đình giàu có hơn có xu hướng tiêu thụ nhiều năng lượng hơn về số lượng tuyệt đối, các hộ gia đình có thu nhập thấp hơn phải đối mặt với gánh nặng tài chính cao hơn một cách không cân xứng. Ở một số nền kinh tế mới nổi, như Pakistan và Trung Quốc, các gia đình nghèo hơn có thể chi hơn 5% tổng thu nhập của họ chỉ cho tiền điện làm mát. Hiện tượng này – được gọi là nghèo khả năng làm mát (cooling poverty) – thể hiện một sự phát triển quan trọng trong sự hiểu biết về nghèo trong một thế giới đang nóng lên.

Đến năm 2050, nhu cầu điện dân dụng toàn cầu cho làm mát dự kiến sẽ tăng từ 976 đến 1.393 terawatt-giờ (TWh), tùy thuộc vào các quỹ đạo kinh tế - xã hội và khí hậu trong tương lai. Sự gia tăng đột biến trong sử dụng năng lượng này có thể dẫn đến thêm 670 đến 956 triệu tấn khí thải CO₂ – tương đương với chi phí xã hội ước tính từ 124 đến 177 tỷ đô la. Ở các quốc gia như Ấn Độ, việc đáp ứng nhu cầu làm mát ngày càng tăng có thể đòi hỏi phải mở rộng công suất phát điện lên tới 29%.

Nghiên cứu cũng điều tra vai trò của quang điện mặt trời (solar photovoltaics - PV) trong việc giảm thiểu tiêu thụ điện liên quan đến làm mát. Ở những khu vực có tiềm năng phát điện PV trên mức trung bình, các hộ gia đình tiêu thụ ít hơn khoảng 25% điện cho làm mát. Kết quả này cung cấp bằng chứng đầy hứa hẹn rằng các nguồn năng lượng tái tạo có thể giảm bớt một số gánh nặng liên quan đến nhu cầu làm mát ngày càng tăng, hỗ trợ cả mục tiêu thích ứng và giảm thiểu [4].

Nhìn chung, nghiên cứu làm nổi bật một nghịch lý trung tâm: trong khi điều hòa không khí rất cần thiết để bảo vệ sức khỏe và phúc lợi trong một thế giới nóng lên, việc sử dụng rộng rãi nó làm trầm trọng thêm nhu cầu điện và áp lực môi trường, đặc biệt ở các khu vực có thu nhập thấp và rủi ro cao. Khi các xã hội thích ứng với nhiệt độ ngày càng tăng, các chiến lược phải được thiết kế để bổ sung, thay vì làm suy yếu, các nỗ lực giảm thiểu khí hậu. Do đó, tương lai của việc làm mát phải bền vững, toàn diện và dựa trên sự hợp lực giữa đổi mới của con người và các giải pháp dựa trên tự nhiên [5].

Tài liệu tham khảo

[1] Vuong QH. (2024). Wild Wise Weird. https://www.amazon.com/dp/B0BG2NNHY6/ 

[2] Turek-Hankins E, et al. (2021). Climate change adaptation to extreme heat: a global systematic review of implemented action. Oxford Open Climate Change, 1(1), kgab005. https://doi.org/10.1093/oxfclm/kgab005 

[3] De Cian E, et al. (2025). The impact of air conditioning on residential electricity consumption across world countries. Journal of Environmental Economics and Management, 131, 103122. https://doi.org/10.1016/j.jeem.2025.103122 

[4] Falchetta G, Mistry MN. (2021). The role of residential air circulation and cooling demand for electrification planning: Implications of climate change in sub-Saharan Africa. Energy Economics, 99, 105307. https://doi.org/10.1016/j.eneco.2021.105307 

[5] Nguyen MH. (2024). How can satirical fables offer us a vision for sustainability? Visions for Sustainability. https://ojs.unito.it/index.php/visions/article/view/11267