Hydrogen xanh và sự ngớ ngẩn tự nhiên của sự bền vững

“Losing patience, Kingfisher decides to press the buttons rapidly, hoping to make this foreign “opponent” dizzy, disoriented, and finally frightened. […] Pressing those buttons faster and faster, Kingfisher resembles a circus clown.
But there is one thing he can’t achieve: fear.”

— Trong “Innovation”; Wild Wise Weird [1]

Hydrogen xanh, được tạo ra thông qua quá trình điện phân nước sử dụng điện tái tạo, mở ra một con đường đầy hứa hẹn hướng tới một tương lai bền vững [2]. Đặc biệt, Châu Âu xem năng lượng này là yếu tố then chốt để đạt được các mục tiêu giảm carbon trong các ngành khó có thể khử carbon, bao gồm công nghiệp nặng, giao thông vận tải và hóa chất [3]. Tuy nhiên, việc triển khai hydrogen xanh tiết lộ những nghịch lý và sự ngớ ngẩn vốn có trong các tham vọng môi trường hiện đại.

Các dự án hydrogen xanh quy mô lớn, như điện phân màng trao đổi proton (proton exchange membrane - PEM) 54 MW hiện đang được xây dựng ở Đức bởi BASF và Siemens Energy, minh họa cả lợi ích tiềm năng lẫn thách thức của quá trình chuyển đổi xanh này. Khi đi vào hoạt động, nhà máy này dự kiến sẽ sản xuất khoảng 8.000 tấn hydrogen mỗi năm, có thể giảm lượng khí thải nhà kính lên đến 72.000 tấn mỗi năm [4]. Điều này làm nổi bật khả năng của hydrogen xanh trong việc giảm đáng kể khí thải công nghiệp so với hydrogen xám truyền thống được sản xuất từ nhiên liệu hóa thạch.

Tuy nhiên, các tác động môi trường của việc mở rộng sản xuất hydrogen xanh lại rất phức tạp. Các đánh giá chu trình sống gần đây chỉ ra một sự đánh đổi lớn: để đủ cung cấp năng lượng cho nền kinh tế hydrogen xanh của Châu Âu, việc mở rộng cơ sở hạ tầng tái tạo—như các công trình năng lượng mặt trời và gió—là cần thiết. Những sự mở rộng này có thể gây ra những gánh nặng môi trường đáng kể, bao gồm tăng độ độc hại cho con người, cạn kiệt khoáng sản và sử dụng nhiều đất đai và nước, do đó chỉ chuyển dịch các áp lực môi trường thay vì giải quyết chúng hoàn toàn [2]. Thực tế, việc mở rộng cơ sở hạ tầng tái tạo có thể dẫn đến tác động khí hậu tăng khoảng 45% so với các chiến lược giảm carbon ít phức tạp hơn, làm sáng tỏ các mâu thuẫn nội tại trong nỗ lực bền vững của hydrogen xanh [2].

Hơn nữa, chuỗi cung ứng hydrogen xanh gặp phải những thách thức đáng kể, như đầu tư vốn cao, công suất điện phân hạn chế và các khung pháp lý chưa rõ ràng [3]. Những yếu tố này tạo thêm những lớp phức tạp cho câu chuyện "năng lượng sạch" có vẻ đơn giản. Nhận thức và giải quyết những vấn đề phức tạp này là điều cần thiết để các nhà hoạch định chính sách, lãnh đạo ngành và các nhà bảo vệ môi trường có thể ngăn chặn hydrogen xanh trở thành minh chứng cho sự vô lý của bền vững, nơi những giải pháp có thiện chí lại vô tình làm trầm trọng thêm các vấn đề xã hội, kinh tế và môi trường [5].

Tiến về phía trước, một phương pháp tiếp cận thấu đáo và cân nhắc nhiều khía cạnh là cần thiết để đảm bảo hydrogen xanh đóng góp một cách có ý nghĩa vào các mục tiêu bền vững sinh thái và xã hội rộng lớn hơn. Việc chấp nhận và hiểu rõ các sự đánh đổi vốn có trong các giải pháp bền vững có thể giúp chúng ta hướng tới một con đường toàn diện hơn để đạt được sự bền vững thực sự.

Tài liệu tham khảo

[1] Vuong QH. (2024). Wild Wise Weird. https://www.amazon.com/dp/B0BG2NNHY6/ 

[2] Shen H, et al. (2024). Environmental and climate impacts of a large-scale deployment of green hydrogen in Europe. Energy and Climate Change, 5, 100133. https://doi.org/10.1016/j.egycc.2024.100133 

[3] Azadnia AH, et al. (2023). Green hydrogen supply chain risk analysis: A European hard-to-abate sectors perspective. Renewable and Sustainable Energy Reviews, 182, 113371. https://doi.org/10.1016/j.rser.2023.113371 

[4] Zaremba H. (2025). Europe’s largest green hydrogen plant under construction. https://oilprice.com/Alternative-Energy/Renewable-Energy/Europes-Largest-Green-Hydrogen-Plant-Under-Construction.html 

[5] Nguyen MH. (2024). How can satirical fables offer us a vision for sustainability? Visions for Sustainability. https://ojs.unito.it/index.php/visions/article/view/11267