Dấu chân môi trường của ngành thời trang: Lời kêu gọi các giải pháp bền vững

Nguyễn T. Thiện

03-04-2025

Kingfisher, ever a flamboyant individual, wears an exuberant outfit as though every day is a festival.

Trích “The Most Beautiful Bird”; Wild Wise Weird [1]

Ngành công nghiệp thời trang, đặc biệt là thời trang nhanh, là một tác nhân chính gây ra các thách thức môi trường toàn cầu, với tác động lan rộng từ phát thải carbon, tiêu thụ nước đến ô nhiễm vi nhựa. Mặc dù có giá trị kinh tế ước tính 1,3 nghìn tỷ đô la Mỹ và tạo việc làm cho hơn 300 triệu người trên toàn thế giới, chi phí môi trường của nó lại vô cùng lớn [2].

Trong hai thập kỷ qua, sản lượng xơ sợi toàn cầu đã tăng gần gấp đôi, từ 58 triệu tấn vào năm 2000 lên 116 triệu tấn vào năm 2022, với dự kiến đạt 147 triệu tấn vào năm 2030 nếu xu hướng hiện tại tiếp tục [3]. Sự gia tăng tiêu thụ quần áo, cùng với sự sụt giảm mạnh về tuổi thọ của hàng may mặc, làm trầm trọng thêm các vấn đề về chất thải. Đáng báo động là khoảng 85% hàng dệt may kết thúc ở các bãi chôn lấp mỗi năm [4], và mỗi giây, lượng quần áo bị loại bỏ tương đương một xe tải rác bị đốt hoặc đổ bỏ [2].

Một mối quan tâm đặc biệt cấp bách là ô nhiễm vi nhựa do các loại vải tổng hợp như polyester và nylon gây ra, hiện chiếm khoảng 60% tổng số vật liệu may mặc [1,5]. Mỗi chu trình giặt giải phóng hàng nghìn đến hàng triệu sợi vi nhựa, đóng góp khoảng 9% vào ô nhiễm vi nhựa đại dương hàng năm [6]. Những sợi vi nhựa này đã được phát hiện ở một số địa điểm xa xôi nhất trên thế giới, bao gồm đỉnh Everest và Rãnh Mariana, làm dấy lên những lo ngại đáng kể về tác động của chúng đối với hệ sinh thái và sức khỏe con người [5].

Giải quyết những thách thức môi trường này đòi hỏi sự thay đổi mang tính hệ thống. Ủy ban Kinh tế Liên Hợp Quốc về châu Âu (The United Nations Economic Commission for Europe - UNECE) ủng hộ việc tăng cường tính minh bạch và khả năng truy xuất nguồn gốc trong chuỗi cung ứng thời trang, nhấn mạnh rằng tính bền vững phải là trách nhiệm chung giữa các doanh nghiệp, nhà hoạch định chính sách và người tiêu dùng [7]. Mặc dù các tiến bộ công nghệ như bộ lọc máy giặt và vật liệu bền vững mang lại các giải pháp tiềm năng, các nhà phê bình cho rằng những nỗ lực này chỉ giảm thiểu một phần nhỏ của vấn đề [5].

Một sự chuyển đổi có ý nghĩa của ngành công nghiệp thời trang đòi hỏi sự thay đổi theo hướng các nguyên tắc kinh tế tuần hoàn, nơi quần áo được thiết kế để tái sử dụng, sửa chữa và tái chế. Hiện tại, chưa đến 1% vật liệu được sử dụng trong sản xuất quần áo được tái chế thành hàng may mặc mới, dẫn đến tổn thất hàng năm hơn 100 tỷ đô la giá trị vật liệu [1]. Đáng khích lệ là các cuộc khảo sát người tiêu dùng chỉ ra rằng 40-60% người mua sắm sẵn sàng trả nhiều tiền hơn cho các sản phẩm bền vững về môi trường [7]. Tuy nhiên, sở thích tiêu dùng này vẫn chưa thay đổi đáng kể sự thống trị của các thương hiệu thời trang nhanh.

Giải quyết cuộc khủng hoảng bền vững của ngành thời trang đòi hỏi hành động tập thể [8]. Tăng cường hợp tác quốc tế, thực hiện các quy định nghiêm ngặt, thúc đẩy tiến bộ công nghệ và nâng cao nhận thức của người tiêu dùng là những bước quan trọng trong việc chuyển đổi ngành công nghiệp này hướng tới một tương lai bền vững hơn. Chỉ thông qua một cách tiếp cận phối hợp, đa bên liên quan, ngành thời trang mới có thể giảm thiểu dấu chân môi trường của mình và phù hợp với các mục tiêu bền vững toàn cầu.

Tài liệu tham khảo

[1] Vuong QH. (2024). Wild Wise Weird. https://www.amazon.com/dp/B0BG2NNHY6/ 

[2] Geneva Environment Network. (2025). Environmental sustainability in the fashion industry. https://www.genevaenvironmentnetwork.org/resources/updates/sustainable-fashion/

[3] Textile Exchange. (2023). Textile exchange conference. https://textileexchange.org/event/2023-textile-exchange-conference/

[4] UNECE. (2018). Fashion is an environmental and social emergency. https://unece.org/fileadmin/DAM/RCM_Website/RFSD_2018_Side_event_sustainable_fashion.pdf

[5] Grist. (2023). How do you tackle microplastics? Start with your washing machine. https://grist.org/technology/how-do-you-tackle-microplastics-start-with-your-washing-machine/

[6] UNEP. (2021). Catalysing science-based policy action on sustainable consumption and production – The value-chain approach & its application to food, construction and textiles. Nairobi.

[7] UNECE. (2023). UNECE calls on fashion industry to fully embrace sustainability. https://unece.org/media/news/384633

[8] Nguyen MH. (2024). How can satirical fables offer us a vision for sustainability? Visions for Sustainability. https://ojs.unito.it/index.php/visions/article/view/11267