Cây xanh – “ngân hàng vi chất” tại các vùng nông thôn Malawi

Tu Hú

30-03-2025

“When humans live in peace and joy, the birds can, too.”

Trích “Conductor”; Wild Wise Weird [1]

Tại nông thôn Malawi, suy dinh dưỡng vẫn là một vấn đề nan giải, ảnh hưởng nặng nề đến phụ nữ và trẻ em. Dù nông nghiệp là sinh kế chính, nhiều hộ gia đình vẫn thiếu đa dạng thực phẩm và không đáp ứng đủ nhu cầu vi chất dinh dưỡng thiết yếu như vitamin A, kẽm, sắt và folate, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe và sự phát triển của hàng triệu người [2,3]. Một nghiên cứu gần đây của Vansant và cộng sự [4] đã chỉ ra một giải pháp tự nhiên, hiệu quả và bền vững để đối mặt với vấn đề này: trồng cây đa chức năng trong hệ thống nông nghiệp.

Thông qua khảo sát 460 hộ gia đình nông thôn trong cả mùa khô lẫn mùa mưa, nhóm nghiên cứu phát hiện rằng những hộ chủ động sử dụng cây trồng để làm thực phẩm thường có chế độ ăn giàu vi chất hơn hẳn. Đặc biệt, phụ nữ ở các hộ có trồng cây lấy thực phẩm có chế độ ăn đủ vi chất cao hơn 7% đến 20% so với những hộ không có cây thực phẩm tại chỗ.

Không chỉ cung cấp thực phẩm, cây trồng còn mang lại nhiều lợi ích kinh tế khác như tạo thu nhập qua sản phẩm bán được và cung cấp củi đun nấu. Tuy nhiên, nghiên cứu cho thấy lợi ích dinh dưỡng lớn nhất đến từ việc trực tiếp tiêu thụ trái cây, rau lá từ cây, chứ không phải chỉ từ thu nhập hay nguồn năng lượng thay thế. Trên thực tế, dù có thu nhập từ việc bán sản phẩm cây trồng, nhiều hộ vẫn không thể cải thiện chế độ ăn uống – một phần do rào cản tiếp cận thị trường và giá thực phẩm bổ dưỡng vẫn còn cao.

Trong mùa khô – thời điểm khan hiếm lương thực nghiêm trọng nhất – vai trò của cây trồng càng trở nên thiết yếu. Những hộ có cây ăn trái như xoài, ổi và các loài cây bản địa không chỉ cải thiện lượng vi chất hấp thu, mà còn giảm sự phụ thuộc vào thị trường, giúp họ tránh khỏi biến động giá lương thực. Ngoài ra, hệ thống cây trồng đa chức năng còn cải thiện năng suất của cây trồng xung quanh, giữ ẩm đất và tăng sinh khối rau rừng, tạo thêm nguồn thực phẩm vào mùa giáp hạt.

Nghiên cứu này nhấn mạnh mối liên kết không thể tách rời giữa thiên nhiên và sức khỏe con người: trồng cây trong hệ sinh thái nông nghiệp không chỉ giúp bảo vệ môi trường mà còn là giải pháp thiết thực để cải thiện dinh dưỡng. Cây xanh giúp duy trì các chức năng sinh thái quan trọng như giữ nước, làm giàu đất và giảm ảnh hưởng của khí hậu cực đoan, đồng thời hỗ trợ trực tiếp cho các cộng đồng dễ tổn thương trong bối cảnh biến đổi khí hậu, nạn phá rừng và nghèo đói kéo dài.

Tại Malawi – và ở nhiều nơi khác – cây trồng không chỉ là bóng mát hay nhiên liệu. Chúng là “ngân hàng vi chất” sống, là bệ đỡ vững chắc cho một tương lai khỏe mạnh và bền vững [5].

Tài liệu tham khảo

[1] Vuong QH. (2024). Wild Wise Weird. https://www.amazon.com/dp/B0BG2NNHY6/ 

[2] Han X, et al. (2022). Global, regional, and national burdens of common micronutrient deficiencies from 1990 to 2019: A secondary trend analysis based on the Global Burden of Disease 2019 study. eClinicalMedicine, 44, 101299. https://doi.org/10.1016/j.eclinm.2022.101299 

[3] FAO, IFAD, UNICEF, WFP, and WHO. (2023). The state of food security and nutrition in the world 2023: Urbanization, agrifood systems transformation and healthy diets across the rural–urban continuum. FAO, IFAD, UNICEF, WFP, and WHO. https://doi.org/10.4060/cc3017en 

[4] Vansant E, et al. (2025). Multipurpose trees on farms can improve nutrition in Malawi. One Earth, 8(2), 101165. https://doi.org/10.1016/j.oneear.2024.12.001 

[5] Nguyen MH. (2024). How can satirical fables offer us a vision for sustainability? Visions for Sustainability. https://ojs.unito.it/index.php/visions/article/view/11267