Carbon trong đất châu Âu: Đồng minh thầm lặng hay mối đe dọa mới đối với mục tiêu khí hậu?

Cu Xanh

29-03-2025

“– Although cats are scary, with our intelligence, we can subdue and even change them.”

Trích “Brotherhood”; Wild Wise Weird [1]

Đất không chỉ đơn thuần là lớp nền dưới chân ta—mà còn là một trong những “kho” lưu trữ carbon lớn nhất trên Trái Đất, chứa lượng carbon gấp hơn hai lần so với toàn bộ khí quyển [2,3]. Tuy nhiên, kho carbon quan trọng này đang ngày càng bị đe dọa. Một nghiên cứu mới của De Rosa và cộng sự [4] đã cung cấp cái nhìn toàn diện về biến động carbon hữu cơ trong đất (soil organic carbon - SOC) tại các vùng đất canh tác và đồng cỏ ở châu Âu trong thập kỷ qua—cho thấy cả những tín hiệu đáng lo ngại lẫn cơ hội hành động đầy hứa hẹn.

Dựa trên dữ liệu từ khảo sát LUCAS trên toàn Liên minh châu Âu (EU) trong giai đoạn 2009–2018, nhóm nghiên cứu đã sử dụng mô hình tiên tiến để đánh giá sự thay đổi carbon trong đất tại 27 quốc gia EU và Vương quốc Anh. Kết quả cho thấy trong vòng chỉ 9 năm, đất nông nghiệp châu Âu đã mất khoảng 0,75% lượng carbon—tương đương 70 triệu tấn. Dù con số này có vẻ nhỏ về tỷ lệ phần trăm, nhưng với diện tích đất canh tác khổng lồ, nó góp phần đáng kể vào lượng CO₂ trong khí quyển.

Một trong những nguyên nhân chính dẫn đến sự sụt giảm này là thay đổi trong mục đích sử dụng đất. Các đồng cỏ duy trì lâu dài hoặc đất canh tác được chuyển đổi lại thành đồng cỏ đã giúp gia tăng lượng carbon trong đất (tăng đến +0,49 g C/kg đất mỗi năm). Ngược lại, việc duy trì canh tác liên tục hoặc chuyển đổi đồng cỏ thành đất trồng trọt lại gây mất mát đáng kể carbon (giảm đến -0,04 g C/kg đất mỗi năm). Tuy nhiên, đất không chỉ phản ứng với cách sử dụng. Tính chất đất và khí hậu cũng đóng vai trò quan trọng. Những vùng đất giàu sét hoặc có khí hậu mát mẻ, ẩm ướt có xu hướng giữ carbon tốt hơn, trong khi các khu vực ấm và khô hơn—đặc biệt là Nam Âu—dễ bị suy giảm carbon hơn.

Tin tốt là xu hướng suy giảm này không phải không thể đảo ngược. Nghiên cứu cho thấy, nếu chỉ cần phục hồi khoảng 7,5% diện tích đất canh tác suy thoái nhất tại châu Âu về lại đồng cỏ, chúng ta có thể bù đắp toàn bộ lượng carbon đang mất đi hiện tại—đưa đất nông nghiệp châu Âu tiến đến trạng thái cân bằng carbon. Tuy vậy, điều này đòi hỏi sự cân bằng khéo léo giữa mục tiêu duy trì sản xuất lương thực, bảo vệ sinh kế nông dân và phục hồi sức khỏe đất trong dài hạn.

Vượt ra ngoài những con số kỹ thuật, nghiên cứu này nhấn mạnh mối liên kết sâu sắc giữa thiên nhiên và cuộc sống con người. Đất không chỉ là nền tảng của nông nghiệp—mà còn là đối tác không thể thiếu trong cuộc chiến khí hậu. Công nhận vai trò của đất như một “bể chứa carbon” thiết yếu và đầu tư vào quản lý bền vững đất sẽ là yếu tố then chốt để xây dựng một tương lai thích ứng khí hậu, bền vững hơn cho cả con người và hành tinh [5].

Tài liệu tham khảo

[1] Vuong QH. (2024). Wild Wise Weird. https://www.amazon.com/dp/B0BG2NNHY6/ 

[2] Wang M, et al. (2022). Global soil profiles indicate depth-dependent soil carbon losses under a warmer climate. Nature Communications, 13(1), 5514. https://www.nature.com/articles/s41467-022-33278-w 

[3] Terrer C, et al. (2021). A trade-off between plant and soil carbon storage under elevated CO2. Nature, 591(7851), 599-603. https://www.nature.com/articles/s41586-021-03306-8

[4] De Rosa D, et al. (2024). Soil organic carbon stocks in European croplands and grasslands: How much have we lost in the past decade? Global Change Biology, 30(1), e16992. https://doi.org/10.1111/gcb.16992 

[5] Nguyen MH. (2024). How can satirical fables offer us a vision for sustainability? Visions for Sustainability. https://ojs.unito.it/index.php/visions/article/view/11267