Bảo vệ tương lai Trung Quốc: Vì sao trẻ em cần một chiến lược bảo vệ môi trường riêng biệt

Bông Lau

29-03-2025

“‒ By natural order, birthing needs good timing and at a moderate pace.”

Trichs “Food”; Wild Wise Weird [1]

Trẻ em tại Trung Quốc ngày nay đang đối mặt với một nghịch lý đáng lo ngại. Một mặt, nhiều thập kỷ phát triển kinh tế - xã hội nhanh chóng đã mang lại những tiến bộ lớn về sức khỏe trẻ em, góp phần gần như xóa bỏ hoàn toàn các bệnh liên quan đến vệ sinh kém. Nhưng mặt khác, chính quá trình phát triển này lại tạo ra những mối nguy hại môi trường mới, âm thầm nhưng nghiêm trọng, đe dọa đến sức khỏe của hơn 250 triệu trẻ em trên toàn quốc.

Ô nhiễm không khí, hóa chất độc hại và biến đổi khí hậu đang trở thành những tác nhân nguy hiểm hàng đầu, góp phần làm gia tăng tỷ lệ các bệnh không lây nhiễm ở trẻ, bao gồm hen suyễn, rối loạn phát triển thần kinh và dậy thì sớm [2,3].

Trẻ em đặc biệt dễ tổn thương trước các nguy cơ môi trường do đặc điểm sinh lý của cơ thể. So với người lớn, trẻ thở nhanh hơn, tiêu thụ nhiều thực phẩm và nước hơn theo tỉ lệ cân nặng, đồng thời có xu hướng tiếp xúc gần với môi trường qua các hành vi như cho tay vào miệng – tất cả đều làm tăng nguy cơ phơi nhiễm với các chất gây hại [4]. Đặc biệt, giai đoạn đầu đời là thời điểm quan trọng cho sự phát triển của thai nhi và trẻ nhỏ, nên tiếp xúc với các tác nhân môi trường trong thời gian này có thể để lại hậu quả lâu dài, thậm chí ảnh hưởng đến sức khỏe cả đời.

Mặc dù ngày càng có nhiều bằng chứng khoa học ghi nhận những rủi ro này, các chính sách sức khỏe trẻ em hiện tại ở Trung Quốc vẫn chưa tích hợp đầy đủ yếu tố bảo vệ môi trường như một thành phần cốt lõi. Nhận thấy sự cấp thiết này, các chuyên gia tại Diễn đàn Quốc tế về Sức khỏe Môi trường Trẻ em (International Forum on Children’s Environmental Health) năm 2023 đã đề xuất bốn chiến lược then chốt nhằm thu hẹp khoảng cách chính sách [5]:

Thứ nhất, nâng cao nhận thức cộng đồng là ưu tiên hàng đầu. Việc trang bị kiến thức cho phụ huynh, giáo viên và nhân viên y tế về các nguy cơ môi trường và cách bảo vệ hiệu quả là rất cần thiết. Những hành động đơn giản như giảm tiếp xúc với khói thuốc lá hay cải thiện chất lượng không khí trong nhà có thể mang lại lợi ích sức khỏe rõ rệt.

Thứ hai, cần xây dựng hệ thống giám sát môi trường dành riêng cho trẻ em trên quy mô toàn quốc, nhằm theo dõi có hệ thống các yếu tố phơi nhiễm và nhận diện nguy cơ, tương tự như các chương trình giám sát dịch bệnh hiện nay.

Thứ ba, hệ thống pháp lý về môi trường cần bổ sung các tiêu chuẩn an toàn riêng cho trẻ em. Các ngưỡng an toàn hiện hành – vốn được thiết kế cho người lớn – có thể không đủ để bảo vệ nhóm dân số dễ tổn thương nhất này.

Cuối cùng, cần thúc đẩy nghiên cứu khoa học, không chỉ tập trung vào các chất ô nhiễm đã biết mà còn phải mở rộng sang các tác nhân mới nổi hoặc ít được nghiên cứu. Đặc biệt, việc hiểu rõ tác động tổng hợp của nhiều chất phơi nhiễm – còn gọi là vấn đề “hỗn hợp hóa chất” (chemical mixture) – là điều thiết yếu để đánh giá đầy đủ mức độ rủi ro mà trẻ em đang đối mặt [6].

Bảo vệ trẻ em khỏi các mối đe dọa môi trường không chỉ là một ưu tiên y tế công cộng, mà còn là nền tảng cho phát triển bền vững. Sức khỏe của thế hệ trẻ hôm nay chính là tấm gương phản chiếu năng suất, sự sáng tạo và khả năng thích ứng của xã hội trong tương lai. Những khoản đầu tư vào bảo vệ môi trường lấy trẻ em làm trung tâm sẽ không chỉ giảm chi phí y tế, ngăn chặn tử vong sớm mà còn góp phần tạo dựng một xã hội thịnh vượng và bền vững hơn. Trung Quốc hiện đang đứng trước cơ hội lớn để lấp đầy những khoảng trống trong khoa học, chính sách và thực tiễn – và qua đó, đảm bảo cho thế hệ tiếp theo được lớn lên trong một môi trường an toàn và lành mạnh hơn [7].

Tài liệu tham khảo

[1] Vuong QH. (2024). Wild Wise Weird. https://www.amazon.com/dp/B0BG2NNHY6/ 

[2] Ni X, et al. (2023). Priorities in tackling non-communicable diseases in children and adolescents in China. The Lancet Child & Adolescent Health, 7(4), 228-230. https://www.thelancet.com/journals/lanchi/article/PIIS2352-4642(22)00382-0/abstract 

[3] Lin LZ, et al. (2023). Ambient air pollution and infant health: a narrative review. eBioMedicine, 93, 104609. https://www.thelancet.com/journals/ebiom/article/PIIS2352-3964(23)00174-3/fulltext 

[4] Landrigan PJ, et al. (2019). Pollution and children’s health. Science of The Total Environment, 650(2), 2389-2394. https://doi.org/10.1016/j.scitotenv.2018.09.375 

[5] Zhang J, et al. (2025). Children-specific environmental protection strategies are needed in China. Eco-Environment & Health, 4(1), 100132. https://doi.org/10.1016/j.eehl.2025.01.001 

[6] Kahn LG,  et al. (2020). Endocrine-disrupting chemicals: implications for human health. The Lancet Diabetes & Endocrinology, 8(8), 703-718. https://www.thelancet.com/journals/landia/article/PIIS2213-8587(20)30129-7/fulltext 

[7] Nguyen MH. (2024). How can satirical fables offer us a vision for sustainability? Visions for Sustainability. https://ojs.unito.it/index.php/visions/article/view/11267