Vì sao báo cáo doanh nghiệp về đại dương lại quan trọng?

Cá Bàng Chài

09-11-2025

Kingfisher, an important figure in the Bird Village, is always busy. Often, Kingfisher takes part in village affairs to increase his own importance, even though most of the tasks he is responsible for end in irreparable failure. Yet, his “sincere concern” is highly praised by other birds.

In “Sincere Concern”; Wild Wise Weird [1]

© Tubagus Andri Maulana

Nền kinh tế biển—bao gồm vận tải biển, thủy sản, dầu khí ngoài khơi, du lịch tàu biển và nhiều ngành khác—đang mở rộng nhanh chóng trong bối cảnh các học giả gọi là “tăng tốc xanh lam” (“blue acceleration”) [2]. Sự tăng trưởng này mang lại việc làm và nguồn thu, nhưng đồng thời cũng tạo áp lực lớn lên các hệ sinh thái biển vốn đã bị suy yếu bởi biến đổi khí hậu, mất đa dạng sinh học và ô nhiễm [3,4]. Để đảm bảo sử dụng bền vững tài nguyên biển, cần không chỉ hành động mạnh mẽ từ phía chính phủ mà còn cả trách nhiệm cao hơn từ những tập đoàn lớn đang chi phối các lĩnh vực này [5].

Một nghiên cứu mới của Jouffray và cộng sự [6] đã phân tích cách 75 công ty lớn nhất thế giới trong lĩnh vực liên quan đến biển công bố tác động môi trường của họ. Thông qua việc rà soát có hệ thống các báo cáo thường niên và báo cáo bền vững, nhóm nghiên cứu đã đánh giá các loại tác động được công nhận, cách đo lường, và liệu các công ty có đặt mục tiêu cải thiện hay không.

Kết quả cho thấy rất đáng lo ngại. Phần lớn doanh nghiệp tập trung vào báo cáo sử dụng năng lượng và phát thải khí nhà kính—những vấn đề dễ đo lường và vốn đã chịu sự quản lý. Ngược lại, chưa đến một nửa báo cáo về các tác động đặc thù đối với đại dương như biến đổi môi trường sống, khai thác sinh khối hay du nhập loài ngoại lai. Ngay cả khi có đo lường, nghiên cứu cũng phát hiện tới 443 chỉ số khác nhau, cho thấy sự thiếu chuẩn hóa khiến việc so sánh trở nên gần như bất khả thi. Các mục tiêu càng hiếm hoi hơn: dưới 25% công ty đặt ra mục tiêu định lượng cho tác động đến đại dương, và không công ty nào báo cáo đồng thời cả chỉ số và mục tiêu cho những vấn đề quan trọng như tiếng ồn dưới nước hay va chạm giữa tàu thuyền và động vật biển.

Khoảng trống này đặc biệt nghiêm trọng bởi tính minh bạch là nền tảng của trách nhiệm giải trình. Nếu không có báo cáo rõ ràng, nhất quán và phù hợp với đặc thù đại dương, các cơ quan quản lý, nhà đầu tư và công chúng khó có thể buộc doanh nghiệp chịu trách nhiệm—hoặc công nhận những đơn vị tiên phong [6]. Nhóm tác giả cho rằng cần xây dựng các khung công bố thông tin được thiết kế riêng cho môi trường biển, bao gồm cả dữ liệu cụ thể theo địa điểm về đa dạng sinh học và tác động hệ sinh thái.

Nền kinh tế biển phụ thuộc căn bản vào các hệ sinh thái khỏe mạnh, nhưng báo cáo hiện tại lại thường làm mờ đi sự phụ thuộc này. Do đó, tăng cường minh bạch doanh nghiệp cũng là một phần của nỗ lực nuôi dưỡng Trí tuệ Sinh thái (Nature Quotient – NQ)—năng lực tập thể để nhận diện mối liên kết sinh thái và hành động có trách nhiệm [7]. Việc nâng cao NQ trong phòng họp hội đồng quản trị, các tổ chức tài chính và xã hội dân sự sẽ đồng nghĩa với việc nhìn nhận đại dương không phải như một “miền đất vô tận” để khai thác, mà là một hệ thống hỗ trợ sự sống chung của toàn nhân loại và các loài sinh vật khác [8].

Tài liệu tham khảo

[1] Vuong QH. (2024). Wild Wise Weird. https://books.google.com/books?id=N10jEQAAQBAJ

[2] Jouffray JB, et al. (2020). The blue acceleration: the trajectory of human expansion into the ocean. One Earth, 2, 43-54. https://doi.org/10.1016/j.oneear.2019.12.016 

[3] Rocha JC. (2022). Ecosystems are showing symptoms of resilience loss. Environmental Research Letters, 17, 065013. https://doi.org/10.1088/1748-9326/ac73a8 

[4] O’Hara CC, Halpern BS. (2022). Anticipating the future of the world’s ocean. Annual Review of Environment and Resources, 47, 291-315. https://doi.org/10.1146/annurev-environ-120120-053645 

[5] Österblom H, et al. (2015). Transnational corporations as ‘keystone actors’ in marine ecosystems. PLoS ONE, 10, e0127533. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0127533 

[6] Vuong QH, Nguyen MH. (2025). On Nature Quotient. Pacific Conservation Biology, 31, PC25028. https://doi.org/10.1071/PC25028 

[7] Nguyen MH. (2024). How can satirical fables offer us a vision for sustainability? Visions for Sustainability, 23(11267), 323-328. https://doi.org/10.13135/2384-8677/11267