Thanh Niên và Biến Đổi Khí Hậu: Thế Hệ Được Yêu Cầu Xây Dựng Một Tương Lai Mà Chính Họ Lo Sợ

Minh-Phuong Thi Duong

Ton Duc Thang University, Ho Chi Minh City, Vietnam

29-05-2026

© Wix

Trong nhiều thế hệ, tuổi trẻ luôn gắn liền với một lời hứa đơn giản: hãy nỗ lực hôm nay, và ngày mai sẽ tốt đẹp hơn. Học tập để chuẩn bị cho sự nghiệp tương lai. Tiết kiệm cho những mục tiêu phía trước. Mơ về gia đình, ngôi nhà và cuộc sống đang chờ đợi phía trước.

Nhưng điều gì sẽ xảy ra khi chính tương lai lại trở thành nguồn gốc của sự lo âu?

Ngày càng nhiều nghiên cứu cho thấy nhiều người trẻ đang phải đối mặt với chính nghịch lý ấy. Khi biến đổi khí hậu ngày càng nghiêm trọng, những lo ngại không còn chỉ xoay quanh nhiệt độ gia tăng, các cơn bão dữ dội hơn hay sự suy giảm đa dạng sinh học. Đối với nhiều người, biến đổi khí hậu đang dần trở thành một cuộc khủng hoảng tâm lý.

Các nhà nghiên cứu gọi hiện tượng này là sự khổ tâm vì khí hậu (climate distress)— một thuật ngữ bao quát nhiều trạng thái cảm xúc như lo âu, sợ hãi, buồn bã, đau buồn, tức giận, tội lỗi và bất lực trước biến đổi khí hậu (Pihkala, 2022). Mặc dù những cảm xúc này có thể ảnh hưởng đến mọi lứa tuổi, nhiều nghiên cứu cho thấy người trẻ thường trải nghiệm chúng với cường độ mạnh hơn đáng kể so với người lớn tuổi (Clayton & Karazsia, 2020; Clayton & Crandon, 2024).

Nguyên nhân không khó để hiểu.

Thanh niên thường được khuyến khích đầu tư cho tương lai trong khi đồng thời đang trải qua những giai đoạn phát triển tâm lý và xã hội quan trọng, chẳng hạn như hình thành bản sắc cá nhân. Thế nhưng, tương lai mà họ được yêu cầu chuẩn bị lại ngày càng được mô tả bằng những cảnh báo về các điểm tới hạn khí hậu, các hiện tượng thời tiết cực đoan, sự sụp đổ của hệ sinh thái và tình trạng trì trệ trong hành động chính trị (Strife, 2012; Hickman et al., 2021; Boyd et al., 2024).

Sự mâu thuẫn này có thể mang màu sắc đầy phi lý.

Hãy tưởng tượng bạn liên tục được nhắc nhở phải xây dựng tương lai của mình, trong khi cũng liên tục được nghe rằng chính tương lai ấy đang bị đe dọa và đầy bất định.

Các khảo sát gần đây cho thấy quy mô đáng lo ngại của vấn đề này. Tại Canada, phần lớn thanh niên từ 16 đến 25 tuổi cho biết họ cảm thấy sợ hãi, buồn bã hoặc lo âu khi nghĩ về biến đổi khí hậu. Gần 80% cho rằng biến đổi khí hậu đã ảnh hưởng đến sức khỏe tinh thần của họ, trong khi hơn một phần ba cho biết những cảm xúc tiêu cực liên quan đến khí hậu đã làm gián đoạn các hoạt động thường ngày (Galway & Field, 2023). Những kết quả tương tự cũng được ghi nhận ở nhiều quốc gia khác, nơi nhiều người trẻ báo cáo rằng họ gặp khó khăn trong việc tập trung, ngủ ngon hoặc duy trì sự lạc quan về tương lai (Hickman et al., 2021).

Tuy nhiên, câu chuyện về khổ tâm khí hậu không chỉ là câu chuyện của nỗi sợ hãi.

Một nghiên cứu gần đây tại Quebec đã sử dụng phương pháp nghiên cứu sáng tạo mang tên photovoice, trong đó những người trẻ được mời ghi lại trải nghiệm của mình thông qua hình ảnh và những suy ngẫm cá nhân (Kim-Shin et al., 2026). Thay vì xem thanh niên như những đối tượng nghiên cứu thụ động, phương pháp này cho phép họ trực tiếp kể câu chuyện của mình về những cảm xúc liên quan đến biến đổi khí hậu và cách họ ứng phó với chúng.

Kết quả cho thấy bốn tác nhân phổ biến gây ra khổ tâm khí hậu: chứng kiến những nguyên nhân gây biến đổi khí hậu, nhận thấy các thay đổi của môi trường xung quanh, cảm nhận sự thiếu hành động từ các nhà hoạch định chính sách và cảm giác mất kiểm soát trước vấn đề.

Tuy nhiên, phát hiện đáng chú ý nhất lại nằm ở cách người trẻ phản ứng.

Thay vì đầu hàng trước tuyệt vọng, nhiều người đã tìm ra những cách riêng để điều hướng sự bất định. Một số tham gia vào các hoạt động bảo vệ môi trường. Những người khác tìm kiếm sự kết nối với bạn bè, gia đình, cộng đồng hoặc thiên nhiên. Một số chủ động hạn chế tiếp xúc với dòng thông tin khí hậu quá tải, trong khi nhiều người nhấn mạnh tầm quan trọng của việc nuôi dưỡng hy vọng.

Khủng hoảng khí hậu đặt nhân loại vào một tình thế đặc biệt khó khăn: không một cá nhân nào có thể tự mình giải quyết vấn đề, nhưng tất cả mọi người đều phải sống cùng những hệ quả của nó (Nguyen, 2026). Ở nhiều khía cạnh, hoàn cảnh này giống như việc đẩy một tảng đá lên sườn núi trong khi biết rằng đỉnh núi vẫn còn khuất ngoài tầm mắt.

Tuy nhiên, nghiên cứu tại Quebec cho thấy người trẻ không chỉ đang vật lộn với câu hỏi liệu biến đổi khí hậu có thể được giải quyết hay không. Họ còn đang đối diện với một câu hỏi sâu sắc hơn: làm thế nào để xây dựng một cuộc sống có ý nghĩa giữa những bất định sâu sắc của thời đại?

Từ góc nhìn này, hy vọng không nhất thiết xuất phát từ niềm tin rằng mọi thứ rồi sẽ ổn thỏa. Thay vào đó, hy vọng có thể nảy sinh từ chính hành động. Đó có thể là tham gia một sáng kiến cộng đồng, lên tiếng thúc đẩy thay đổi, chăm sóc môi trường địa phương, hay đơn giản là từ chối quay lưng trước vấn đề.

Những hành động ấy có thể không loại bỏ được sự bất định. Nhưng chúng giúp con người lấy lại cảm giác chủ động và tìm thấy ý nghĩa ngay trong lòng của sự bất định đó (Vuong, 2025; Khuc & Nguyen, 2026).

Tương lai vẫn còn nhiều điều chưa biết. Nhưng có lẽ phát hiện đáng chú ý nhất là, bất chấp mọi lo âu và bất định, rất nhiều người trẻ vẫn đang tiếp tục sống, tiếp tục hy vọng và tiếp tục xây dựng tương lai ấy từng ngày.

References

Boyd, C. P., et al. (2024). Eco-anxiety among regional Australian youth with mental health problems: A qualitative study. Early Intervention in Psychiatry, 18(12), 1022–1031. https://doi.org/10.1111/eip.13549 

Clayton, S., & Crandon, T. (2024). Climate distress among young people: An overview. In E. Haase & K. Hudson (Eds.), Climate change and youth mental health: Multidisciplinary perspectives (pp. 3–20). Cambridge University Press. https://doi.org/10.1017/9781009252904.002

Clayton, S., & Karazsia, B. T. (2020). Development and validation of a measure of climate change anxiety. Journal of Environmental Psychology, 69, 101434. https://doi.org/10.1016/j.jenvp.2020.101434

Galway, L. P., & Field, E. (2023). Climate emotions and anxiety among young people in Canada: A national survey and call to action. The Journal of Climate Change and Health, 9, 100204. https://doi.org/10.1016/j.joclim.2023.100204

Hickman, C., et al. (2021). Climate anxiety in children and young people and their beliefs about government responses to climate change: A global survey. The Lancet Planetary Health, 5(12), e863–e873. https://doi.org/10.1016/s2542-5196(21)00278-3

Nguyen, M.-H. (2026). Ayn Rand and Kingfisher on zero-carbon bombs and a sustainable future. Visions for Sustainability, 25(13474), 1-13. http://dx.doi.org/10.13135/2384-8677/13474  

Kim-Shin, C., et al. (2026). Daily triggers of climate distress and coping strategies in Quebec youth: A photovoice study. Environmental Psychology Research, 1(2), e70008. https://doi.org/10.1002/epr2.70008

Nguyen, M.-H. (2026). Ayn Rand and Kingfisher on zero-carbon bombs and a sustainable future. Visions for Sustainability, 25(13474), 1-13. http://dx.doi.org/10.13135/2384-8677/13474  

Pihkala, P. (2022). Toward a taxonomy of climate emotions. Frontiers in Climate, 3, 738154. https://doi.org/10.3389/fclim.2021.738154

Strife, S. J. (2012). Children's environmental concerns: Expressing ecophobia. Journal of Environmental Education, 43(1), 37–54. https://doi.org/10.1080/00958964.2011.602131

Vuong, Q. H. (2025). Wild Wise Weird. AISDL. https://books.google.com/books?id=C5dDEQAAQBAJ