Cô Đơn Cùng Nhau: COVID-19, Động Vật Đồng Hành và Nghịch Lý của Sự Cô Lập ở Con Người

Trần Thị Mai Anh

Michigan Technological University, Houghton, MI, USA

13-05-2026

© Wix

Đại dịch COVID-19 đã phơi bày một nghịch lý kỳ lạ của nền văn minh hiện đại. Để cứu lấy mạng sống, xã hội con người buộc phải giữ khoảng cách với chính đồng loại của mình. Giãn cách và cô lập xã hội trở thành những chiến lược thiết yếu nhằm làm chậm sự lây lan của virus cho đến khi vaccine được phát triển. Tuy nhiên, trong khi các biện pháp này giúp bảo vệ sức khỏe thể chất, chúng đồng thời làm gia tăng những tổn thương tâm lý. Việc cô lập kéo dài khiến mức độ căng thẳng, lo âu, cô đơn và suy giảm chất lượng sống gia tăng ở cả người nhiễm lẫn không nhiễm bệnh [1]. Loài người bất ngờ đối diện với một thực tế khó chịu: chính sự kết nối gữa con người với nhau lại trở thành mối nguy hiểm.

Giữa bầu không khí bất an ấy, nhiều người đã tìm đến động vật đồng hành để tìm kiếm sự an ủi. Nhiều nghiên cứu khoa học cho thấy việc tương tác với chó và mèo có thể giúp giảm căng thẳng, xoa dịu trầm cảm và lo âu, đồng thời cải thiện sức khỏe tinh thần [2]. Thú cưng mang lại cảm giác đồng hành, ổn định cảm xúc, thậm chí tạo nên nhịp sinh hoạt đều đặn trong những giai đoạn khó khăn. Tương tác giữa người và động vật còn có thể nuôi dưỡng sự đồng cảm, lòng tin và kết nối xã hội giữa con người với nhau [3].

Trong đại dịch, mối quan hệ này trở nên rõ nét hơn bao giờ hết. Nghiên cứu của Morgan và cộng sự [4] cho thấy khi các biện pháp phong tỏa trở nên nghiêm ngặt hơn, nhu cầu nhận nuôi chó tăng mạnh, trong khi tỷ lệ bỏ rơi không gia tăng. Với nhiều người sống trong cô lập, chó trở thành “điểm tựa cảm xúc” trong một thế giới ngày càng rời rạc và xa cách. Tuy nhiên, mối quan hệ ấy không chỉ diễn ra theo một chiều. Nghiên cứu cũng cho thấy căng thẳng và sự suy giảm sức khỏe tinh thần của chủ nuôi có thể ảnh hưởng tiêu cực đến hành vi và trạng thái của thú cưng. Con người và chó – vốn đều là những loài có tính xã hội cao – dường như cùng chia sẻ một môi trường cảm xúc chung.

Điều này phản ánh quan điểm One Welfare, nhấn mạnh sự liên kết giữa phúc lợi của con người và động vật [5]. Đại dịch cho thấy sức khỏe tinh thần không tồn tại một cách tách biệt. Một ngôi nhà không còn chỉ là không gian của con người, mà trở thành một “hệ sinh thái cảm xúc” nơi căng thẳng, sợ hãi, yêu thương và sự an ủi luân chuyển vượt qua ranh giới giữa các loài.

Trong thực tế ấy cũng tồn tại một sự phi lý sâu sắc [6,7]. Xã hội hiện đại thường tự tách mình khỏi tự nhiên thông qua đô thị hóa, công nghệ và lối sống tiêu dùng. Động vật thường bị xem là thứ yếu so với tăng trưởng kinh tế và sự tiện nghi của con người. Nhưng khi khủng hoảng xảy ra, nhiều người lại tìm thấy khả năng phục hồi tinh thần thông qua mối quan hệ với các sinh vật không phải con người. Nền văn minh vốn thường gạt tự nhiên ra bên lề bỗng trở nên phụ thuộc vào tự nhiên về mặt tâm lý.

Nghịch lý này có thể sẽ ngày càng quan trọng trong tương lai. Biến đổi khí hậu và suy thoái sinh thái được dự báo sẽ làm gia tăng thiên tai, đại dịch và bất ổn xã hội. Trớ trêu thay, nhiều khủng hoảng trong số đó lại bắt nguồn từ chính sự phá vỡ các hệ sinh thái của con người. Con người tàn phá tự nhiên để duy trì lối sống hiện đại, rồi lại quay về tìm kiếm sự chữa lành tinh thần từ tự nhiên khi những hệ thống ấy sụp đổ. Có lẽ bài học lớn nhất từ đại dịch không chỉ nằm ở việc thú cưng giúp con người vượt qua cô lập, mà còn ở việc con người chưa bao giờ thực sự tách biệt khỏi tự nhiên như nền văn minh hiện đại cố gắng thuyết phục chúng ta tin tưởng.

References

[1] Bavel JJV, et al. (2020). Using social and behavioural science to support COVID-19 pandemic response. Nature Human Behaviour, 4(5), 460-471. https://doi.org/10.1038/s41562-020-0884-z

[2] Beetz A, et al. (2012). Psychosocial and psychophysiological effects of human-animal interactions: The possible role of oxytocin. Frontiers in Psychology, 3, 234. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2012.00234 

[3] Powell L, et al. (2018). Expectations for dog ownership: Perceived physical, mental and psychosocial health consequences among prospective adopters. PLoS ONE, 13(7), e0200276. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0200276

[4] Morgan L, et al. (2020). Human–dog relationships during the COVID-19 pandemic: booming dog adoption during social isolation. Humanities and Social Sciences Communications, 7, 155. https://doi.org/10.1057/s41599-020-00649-x

[5] Pinillos RG, et al. (2016). One welfare—a platform for improving human and animal welfare. Vet Rec 179(16):412–413

[6] Nguyen MH, Ho MT. (2026). The absurdist approach to unveiling possible paradoxical thinking for innovative socio-psychological research. MethodsX, 16, 103910. https://doi.org/10.1016/j.mex.2026.103910   

[7] Vuong QH. (2025). Wild Wise Weird. AISDL. https://books.google.com/books?id=C5dDEQAAQBAJ