Các khu rừng nguyên sinh ở châu Âu: Báo động đỏ về suy thoái và lời kêu gọi hành động khẩn cấp

Tôn Tẫn

24-04-2025

There must be a plan of action because delaying will be dangerous. Kingfisher is unsure if he is too worried, but every time he counts the fish in the pond, the number of fish seems to decrease.

Trích “GHG Emissions”; Wild Wise Weird (2024)

Các khu rừng nguyên sinh (primary forests) — một trong những hệ sinh thái còn nguyên vẹn và có giá trị sinh thái nhất — đang đối mặt với tốc độ suy thoái đáng báo động trên khắp châu Âu. Trong một nghiên cứu toàn diện, Barredo và cộng sự [1] đã sử dụng ảnh vệ tinh từ năm 1986 đến 2020 để đánh giá các tác động gây rối loạn đối với những tàn tích rừng quý hiếm này. Kết quả cho thấy tần suất và mức độ nghiêm trọng của các rối loạn đã gia tăng đáng kể, chủ yếu do hoạt động của con người, làm nổi bật sự cấp bách trong việc tăng cường các biện pháp bảo vệ.

Mặc dù đóng vai trò then chốt trong việc bảo tồn đa dạng sinh học, điều hòa khí hậu và duy trì các dịch vụ hệ sinh thái thiết yếu, hiện nay rừng nguyên sinh chỉ chiếm 1,1% tổng diện tích rừng của châu Âu [2]. Các khu rừng này là bể hấp thụ carbon, bảo vệ nguồn nước và cung cấp nơi cư trú cho vô số loài sinh vật [3,4]. Tuy nhiên, nhiều thế kỷ khai thác cùng với việc thực thi lỏng lẻo các chính sách bảo tồn — như Chiến lược Đa dạng sinh học EU đến năm 2030 (EU Biodiversity Strategy for 2030) — đã khiến các hệ sinh thái này trở nên cực kỳ dễ bị tổn thương [1].

Nghiên cứu cho thấy tốc độ rối loạn tăng mạnh sau năm 2015, đặc biệt ở các khu vực như vùng Alpine–Scandinavian và Pannonian. Mức độ nghiêm trọng của các rối loạn thường dẫn đến mất tán rừng gần như hoàn toàn, phản ánh không chỉ các biến động tự nhiên mà còn cả hoạt động khai thác gỗ và các áp lực nhân sinh khác. Các quốc gia như Ukraine, Ba Lan và Phần Lan ghi nhận mức gia tăng đáng kể nhất, phản ánh sự bất cập trong quản trị và bảo vệ rừng [1].

Cũng đáng lo ngại không kém là các mối đe dọa đối với các khu vực tiềm năng trở thành rừng nguyên sinh — những khu vực có khả năng đáp ứng tiêu chí rừng nguyên sinh nhưng chưa được công nhận hoặc bảo vệ chính thức. Tỷ lệ rối loạn cao ở Thụy Điển và Romania cho thấy mức độ dễ bị tổn thương của những cảnh quan không được bảo vệ này [1].

Sự suy thoái liên tục của các khu rừng nguyên sinh ở châu Âu gây ra những rủi ro sâu sắc đối với cả tính toàn vẹn sinh thái và phúc lợi con người. Các khu rừng này giúp chống chịu với các hiện tượng khí hậu cực đoan, duy trì chất lượng không khí và nước, và làm giảm mất mát đa dạng sinh học. Việc phá hủy chúng có thể dẫn đến các tác động môi trường dây chuyền, kéo theo chi phí kinh tế và xã hội lâu dài như gia tăng nguy cơ thiên tai, giảm khả năng hấp thụ carbon và mất mát tài nguyên thiên nhiên [5].

Barredo và cộng sự [1] kêu gọi những hành động ngay lập tức và quyết liệt: lập bản đồ toàn diện, bảo vệ pháp lý nghiêm ngặt, giám sát hiệu quả, và cấm tuyệt đối hoạt động khai thác gỗ trong các khu vực rừng nguyên sinh. Nếu không hành động kịp thời, châu Âu sẽ đối mặt với tổn thất sinh thái không thể đảo ngược, đồng thời phải gánh chịu chi phí ngày càng lớn do mất đi các dịch vụ thiết yếu mà những khu rừng này mang lại [6,7].

Tài liệu tham khảo

[1] Barredo JI, et al. (2024). Assessing disturbances in surviving primary forests of Europe. Conservation Biology, 39(2), e14404. https://doi.org/10.1111/cobi.14404

[2] Sabatini FM, et al. (2018). Where are Europe’s last primary forests? Diversity and Distributions, 24, 1426-1439. https://doi.org/10.1111/ddi.12778 

[3] Mikoláš M, et al. (2023). Protect old-growth forests in Europe now. Science, 380, 466-466. https://www.science.org/doi/10.1126/science.adh2303 

[4] Watson JE, et al. (2018). The exceptional value of intact forest ecosystems. Nature Ecology & Evolution, 2, 599-610. https://www.nature.com/articles/s41559-018-0490-x 

[5] Vuong QH, Nguyen MH. (2024). Better Economics for the Earth: A Lesson from Quantum and Information Theories. https://www.amazon.com/dp/B0D98L5K44

[6] Nguyen MH. (2024). How can satirical fables offer us a vision for sustainability? Visions for Sustainability. https://ojs.unito.it/index.php/visions/article/view/11267

[7] Ho MT, Vuong QH. (2025). Five premises to understand human–computer interactions as AI is changing the world. AI & Society, 40, 1161-1162. https://doi.org/10.1007/s00146-024-01913-3