Cuộc Chiến Chống Mục Tiêu Khí Hậu Bằng Tên Lửa

Hoàng Minh Anh

Trường Đại học Công đoàn, Hà Nội, Việt Nam

*Liên lạc: anhhm@dhcd.edu.vn

01-06-2026

© Jeff Kingma

Trong nhiều năm qua, các chính phủ trên khắp thế giới đã cam kết cắt giảm phát thải khí nhà kính, làm chậm biến đổi khí hậu và xây dựng một tương lai an toàn hơn. Các hội nghị quốc tế liên tục được tổ chức để đàm phán các mục tiêu giảm phát thải carbon. Các nhà khoa học cảnh báo về ngân sách carbon ngày càng thu hẹp. Người dân được khuyến khích tái chế, tiết kiệm năng lượng và giảm dấu chân môi trường của mình.

Rồi chiến tranh nổ ra.

Theo một phân tích gần đây của các nhà nghiên cứu thuộc Climate and Community Institute, chỉ trong hai tuần đầu của cuộc xung đột năm 2026 liên quan đến Hoa Kỳ, Israel và Iran, gần 5,6 triệu tấn carbon dioxide và các khí nhà kính khác đã được thải vào khí quyển. Nếu tốc độ phát thải này kéo dài trong một năm, lượng khí thải tạo ra sẽ tương đương tổng phát thải hằng năm của 84 quốc gia có mức phát thải thấp nhất thế giới cộng lại (Bigger et al., 2026). Chỉ trong mười bốn ngày, cuộc chiến đã tạo ra nhiều khí nhà kính hơn lượng phát thải cả năm của Iceland (Otu-Larbi et al., 2026).

Thoạt nhìn, nguồn phát thải dường như rất dễ nhận thấy: máy bay chiến đấu, máy bay ném bom, tên lửa, tàu chiến và các hoạt động hậu cần quân sự. Tuy nhiên, nguồn phát thải lớn nhất lại không đến từ giao tranh trực tiếp mà từ sự hủy diệt.

Hàng nghìn ngôi nhà, trường học, bệnh viện và công trình thương mại đã bị hư hại hoặc phá hủy. Khi chiến sự kết thúc, đống đổ nát phải được dọn dẹp và cơ sở hạ tầng phải được tái thiết. Xi măng cần được sản xuất. Thép cần được chế tạo. Máy móc xây dựng cần được vận hành. Các nhà nghiên cứu ước tính riêng hoạt động tái thiết có thể tạo ra khoảng 2,7 triệu tấn carbon dioxide, tương đương lượng phát thải hằng năm của Maldives (Pare, 2026).

Nguồn phát thải lớn thứ hai đến từ các cuộc tấn công vào cơ sở hạ tầng dầu mỏ. Các kho chứa, nhà máy lọc dầu và tàu chở dầu bị phá hủy đã giải phóng lượng khí nhà kính tương đương lượng phát thải hằng năm của Malta.

Một cuộc tấn công nhằm vào nhà máy lọc dầu còn tạo ra một cú sốc môi trường khác. Dữ liệu vệ tinh cho thấy các đám cháy tại nhiều cơ sở dầu khí của Iran đã giải phóng khoảng 33.000 tấn sulfur dioxide (SO₂) vào khí quyển chỉ trong một ngày (Yin et al., 2026). Con số này thậm chí còn vượt lượng sulfur dioxide phát thải từ vụ phun trào núi lửa Eyjafjallajökull ở Iceland năm 2010, vốn giải phóng khoảng 22.000 tấn trong ba ngày. Cột khói ô nhiễm sau đó lan truyền hàng nghìn kilômét, vươn tới tận Đông Á. Người dân sống gần các khu vực bị ảnh hưởng báo cáo các triệu chứng như đau đầu, khó thở, kích ứng mắt và cảm giác đắng trong miệng. Sulfur dioxide là một trong những tác nhân chính gây mưa axit, có khả năng làm tổn hại hệ sinh thái, đất đai và nguồn nước.

Mặc dù chiến tranh gây ra những tổn thất nghiêm trọng đối với các hệ sinh thái của Trái Đất, chi phí môi trường của nó thường chỉ được xem như những tác dụng phụ không mong muốn. Cách nhìn nhận này che giấu một nghịch lý sâu sắc.

Hãy tưởng tượng một ngôi làng đang lo lắng vì hồ chứa nước của mình dần cạn kiệt. Mỗi ngày, dân làng họp bàn về các biện pháp tiết kiệm nước. Họ lắp đặt máy bơm hiệu quả hơn, giám sát lượng tiêu thụ cẩn thận và ăn mừng mỗi lít nước tiết kiệm được. Nhưng rồi, trong một cuộc tranh cãi, họ bắt đầu đập thủng các bức tường của hồ chứa. Trong khi nước ào ạt chảy ra ngoài với tốc độ vượt xa mọi nỗ lực tiết kiệm, họ vẫn tiếp tục thảo luận về bảo tồn nguồn nước.

Kịch bản ấy nghe thật phi lý.

Thế nhưng điều tương tự đang diễn ra khi các quốc gia đầu tư mạnh mẽ vào giảm thiểu biến đổi khí hậu và bảo vệ môi trường, đồng thời lại tham gia vào các hoạt động mang tính hủy diệt sinh thái (ecocide) (Vuong, 2025; Khuc & Nguyen, 2026).

Sự phi lý này càng trở nên rõ nét hơn khi xét đến mục đích mà chiến tranh thường được biện minh. Chiến tranh thường được trình bày như một phương tiện để bảo vệ an ninh, ổn định, thịnh vượng hoặc sự tồn vong quốc gia. Tuy nhiên, biến đổi khí hậu và suy thoái hệ sinh thái đang ngày càng đe dọa chính những mục tiêu đó. Nhiệt độ gia tăng, các hiện tượng thời tiết cực đoan, mất an ninh lương thực, khan hiếm nước và sự sụp đổ của các hệ sinh thái đều là những nguồn bất ổn nghiêm trọng trong tương lai.

Điều này không có nghĩa rằng các xung đột địa chính trị có những giải pháp đơn giản. Những lo ngại về an ninh là có thật, và các quốc gia thường phải đưa ra những lựa chọn khó khăn trong điều kiện bất định. Tuy nhiên, tác động khí hậu của chiến tranh cho thấy một thực tế khó chấp nhận: tổn thất môi trường không chỉ là thiệt hại phụ đi kèm chiến sự, mà còn là một di sản kéo dài nhiều thập niên.

Tên lửa rồi sẽ ngừng bay.

Nhưng carbon dioxide sẽ tiếp tục tồn tại trong khí quyển qua nhiều thế hệ.

Một cuộc chiến chỉ kéo dài vài tuần có thể để lại những hậu quả môi trường lâu hơn cả tuổi thọ của những người đã tham gia vào nó.

Vậy làm thế nào nhân loại có thể giải quyết cuộc khủng hoảng sinh thái ngày càng trầm trọng?

Liệu câu trả lời có nằm ở chính sức mạnh công nghệ đã tạo ra những quả bom, tên lửa và vũ khí ngày càng hủy diệt hơn? Hay đó chỉ là một biểu hiện khác của niềm tin rằng những công cụ đã góp phần tạo nên vấn đề cuối cùng cũng sẽ cứu chúng ta khỏi chính những hậu quả mà chúng gây ra? (Nguyen, 2026).

References

Berdugo, S. (2026, May 28). A single day of attacks on Iranian oil refineries released as much sulfur dioxide as a volcanic eruption. https://www.livescience.com/planet-earth/climate-change/a-single-day-of-attacks-on-iranian-oil-refineries-released-as-much-sulfur-dioxide-as-a-volcanic-eruption

Bigger, P., Neimark, B., & Otu-Larbi, F. (2026). Two weeks of war in Iran unleashed more carbon pollution than Iceland does in a year. Climate and Community Institute. https://climateandcommunity.org/wp-content/uploads/2026/03/Research-Snapshot_Iran-Emissions-Methodology.pdf

Khuc, V. Q., & Nguyen, M. H. (2026). Cultural Additivity Theory. Available at SSRN 6767760. https://ssrn.com/abstract=6767760 

Nguyen, M.-H. (2026). Ayn Rand and Kingfisher on zero-carbon bombs and a sustainable future. Visions for Sustainability, 25(13474), 1-13. http://dx.doi.org/10.13135/2384-8677/13474  

Otu-Larbi, F., Bigger, P., & Neimark, B. (2026, March 21). Two weeks of war in Iran unleashed more carbon pollution than Iceland does in a year. https://climatecommunityinstitute.substack.com/p/iran-war-pollution

Pare, S. (2026, March 24). Iran war has already released a staggering amount of CO2 — and the destruction of schools, homes and buildings is the biggest source. https://www.livescience.com/planet-earth/climate-change/iran-war-has-already-released-a-staggering-amount-of-co2-and-the-destruction-of-schools-homes-and-buildings-is-the-biggest-source

Vuong, Q. H. (2025). Wild Wise Weird. AISDL. https://books.google.com/books?id=C5dDEQAAQBAJ

Yin, Z., et al. (2026). Analysis of SO2 Emissions and Dispersion from the Fire at the Oil Storage and Refining Plant in Tehran, Iran, in March 2026. Advances in Atmospheric Sciences. https://doi.org/10.1007/s00376-026-6252-9